Melissa Stamper

Dokumental Si e Baranca por a Papia: Storianan di Sclavitud a pasa na The Movies Curaçao (Punda i Otrobanda) di 23 te ku 29 di aprel 2026 último. Despues di un periodo di kuater siman di skrinen na Aruba, na unda ku mas di 1300 persona a mira e dokumental den e salanan di The Movies Aruba, e pelíkula a sigui su trayekto pa Korsou. Produsí pa periodista Melissa Stamper den kolaborashon ku The POV Productions, e dokumental ta investigá historia di sklabitut na Aruba dor di konektá archivo, mapa históriko i lugánan real riba e isla.

Historia di sklabitut na Aruba

 

Den entrevista ku Djasabra Melissa a konta di e dokumental akí i kiko por sigui spera di dje. Si e Baranca por a papia ta relatá historianan di sklabitut na Aruba. E motibu dikon e dokumental a kuminsá, ta ku un artíkulo durante di e pidimentu di despensa di Ulanda. El a haña enkargo di Caribische Netwerk pa skibi di historia di sklabitut di Aruba. Ei el a realisá ku e no sa hopi di su mes historia di su isla. Pa por kompará Kòrsou i Aruba por konkluí ku Kòrsou sa hopi pero nan di Aruba no sa mashá. Asina el a bai hasi un ‘Podcast’ kaminda ta papia ku historiadónan, antropólogonan, personanan di archivo i un di e historianan ei a hala su atenshon. Ta trata di Croes di historia nashonal di Aruba ku a bis’é ku Aruba no konosé plantashi bou di e nòmber plantashi pero serka nan e ta konosí bou di e nòmber di kunuku, tereno òf ‘concessie grond’. Kompará ku na Kòrsou ta haña lanthùis ku ta mustra kon e historia tabata. Na Aruba e úniko ku nan tin ainda ta Fort Zoutman. Asina el a kuminsá buska i koba informashon. Idea tabata p’e hasi 5 lugá i archivo a bis’é kisas por yega na 30 pero despues di un aña el a yega na kasi 100 lugá ku e no tabata sa mes di dje. E ta hasiendo awor un ‘mapping’ digital di e lugánan pa por sigui papia di nan.

Paga pa toka tambú

 

E dokumental ta entrevistanan has ku historiadó Adie Martis di Aruba, Eric Croes di Archivo i a hasi ‘re-mapping’ di historianan di archivo, di personanan ku a biba e tempu ei di bèrdat. Ta trata di historianan manera di Virginia ku ta manera nan Tula, Juan i Flip manera esaki ta historia di tambú. Loke ta interesante di e historia ei ta ku meskos ku Kòrsou, e no tabata un historia prohibí, pero mester di pèrmit pa por toka pero e preis ta 1,50 ku ta manera un hipotek. Kemen, no por a tok’é asina asina i tabata buska lugá skondí pa hasié. I asina den e historia di Flip por haña ku ta bai toka den Roi Tambu i ta gara e persona, ta ser’é i e ta haña sla ku zuip djis pa toka tambú.

 

Diferente forma di resistensia

 

Esaki ta mustra, segun Melissa, ku resistensia tin diferente forma; ban buska den roi, ban toka tras di serunan. E idea ta pa konta e historia ku den bukinan di historia no t’ei i no ta papia di dje. Melissa no por a imaginá su mes kon e hendenan na Aruba lo a reakshoná, pero tòg nan a reakshoná bon. Despues di e pelíkula tin un persona ku asta a bai yam’é danki pasobra e persona a konta kon su wela tabata konta e historianan miéntras su mama tabata bis’é ku loke e wela ta konta no a pasa i ku e wela no ta kòrda muchu bon. Pero awor el a haña sa ku realmente ta asina a sosodé.

Sklabitut….bèrgwensa

 

Dikon sklabitut no tabata asina konosí na Aruba? Melissa a splika nos ku ántes nan tabata papia di un bèrgwensa. Na Aruba nan ta un meskla i ora di ‘afschaving’ di sklabitut tabata fásil pa asimilá den e komunidat. Komo tabata un kapítulo doloroso, e no a pasa dor di generashon i p’esei tin hende ta bisa e no a pasa na Aruba. Pero tresiendo e dokumental di e historia bo ta trese diálogo bèk. Si bo no sa bo historia kon bo por sa bo identidat i sigui bai dilanti.

 

Material disponibel

 

Kon fásil Melissa a yega na e material. El a splika ku ta danki na Archivo Nashonal ku a digitalisá e archivonan tabata mas fásil ku por a haña informashon i tambe dor di papia ku historiadónan, voral pasobra e no ta tangibel mas. E historia ku tin ta di Juan ku a haña plaka pa bai kumpra piská. Pero Juan ta un mucha travieso i el a disidí di no bai kumpra piská i e no a bin ku e plaka ni kumpra piská. Asina a papia ku historiadó kiko a ferwaktu ku Juan a hasi ku e sèn i a usa por ehèmpel ku el a kumpra un patia pa hiba pa e shon. Asina a logra forma e dokumental. E dokumental ta 72 minüt.

Aruba a kuminsá lat

 

Si kompará e historia di sklabitut di Kòrsou i Aruba, kiko tabata e diferensia? Pa Melissa, na Aruba el a kuminsá mas lat i por wak e den historia i den e forma di e splikashonnan den archivo. Komo ku na Aruba a kuminsá lat no ta haña por ehèmpel lanthùisnan pero e sistema si tabat’ei, esta di un labadó di paña, ponchera etc. etc. pero djis no a yega na plantashinan grandi. Loke Aruba tin por ehèmpel ta plantashi di Aloe kemen, nan a kuminsá purba. Pero loke tabata interesante ta e konektividat entre e islanan. Por ehèmpel si e shon no tabata kontentu ku algu ku e katibu a hasi, e ta mand’é Kòrsou. I si kier traha algu i falta hende ta buska na Kòrsou i Boneiru. Por ehèmpel, e fòrti a wòrdu trahá ku katibunan ku a bin di Boneiru. Por wak den e dokumental kaminda e historiadó Ali martis ta konta ku ora e katibu echa baina ta Kòrsou nan ta manda nan.

 

Islanan konektá

 

Kòrsou, Aruba, Boneiru i Isla Riba ta papia di islanan ruman. E tempu di katibunan tabata asina konektá ku tur e islanan por a mira ku nan ta mesklá. Si buska por ehèmpel e ‘stamboom’ por mira ku mayoria hende ta konektá ku otro i no ta riba un isla so.

 

E baka maluku

 

E dokumental ta 72 minüt i e ta un bon komienso pasobra tin hopi historia mas ku no a logra hinka den dje. Melissa ta kontentu ku esaki pasobra e ta un komienso pa kon nos ta konta nos historia. E no kier a bisa mashá di e dokumental pero e ta relatá ku historianan pero tambe kantikanan di ántes. Por ehèmpel E baka maluku i por haña e historia kon e baka maluku a yega Aruba. Ta historianan ku ta pasa di generashon pa generashon. Historianan ku ta parse di a bai pèrdí i esaki ta e komienso pa trese e historianan bèk i sigui konta historia pa nan por keda dokumentá, Melissa a dal e promé paso.

 

Investigashon

 

Melissa Stamper tin un trayektoria largu komo periodista. E ta konta nos ku el a kuminsá traha na un korant na Aruba. Awor akí e ta sinti ku e ta gusta konta historia i e lo por hasié den diferente forma. Por ehèmpel e por traha ‘podcast’. E ta un periodista investigativo i awor akí mes e ta hasiendo un investigashon riba turismo i kon esaki ta afektá Aruba. E ta trahando mas den proyekto i e ta spera di por saka un buki riba e ‘doorwerking’ di sklabitut. El a bisa ku una bes el a drenta aden e ta sinti ku tin muchu historia mas pa konta.

 

E profeshon di periodismo

 

I teniendo na kuenta ku Melissa ta periodista el a bisa di ta sinti falta pa reforsá periodismo na Aruba. E idea a kuminsá huntu ku koleganan di un asosashon di periodista Red Arubiano di Periodista Profeshonal 2 aña pasá. Idea ta pa reforsá periodismo. E sa ku na Korsou tambe e ta un reto pa tin profeshonalismo pasobra no tin estudio i entrenamentu pa periodismo. Por haña e téknika pa traha por ehèmpel ku un kámara pero tin kosnan ku no ta haña manera e étika, kon ta hasi investigashon, ‘hoor en wederhoor’. E asosashon na Aruba ke bin un ‘Leer Programa’ huntu ku e universidatnan di Aruba, Kòrsou i St. Maarten i Ulanda pa wak kon por trese un base, e bon fundeshi pa reforsá periodismo. E ta spera ku huntu ku Kòrsou por trese periodismo huntu meskos ku na St. Maarten. Melissa a bisa ku no por pèrdè for di bista ku e trabou di periodismo ta nifiká ku bo ta e di kuater pilar di demokrasia. E ta un responsabilidat hopi grandi. I esei ta loke no ta papiando di dje i nan ke trese dilanti.

Mas na kaminda

Sosten pa produkshon lokal

 

I Melissa no ta keda solamente na e dokumental aki pero e tin pensá di hasi un ‘short film’ di historia ku ainda no a trese den e dokumental i esei ta e historia di Vader Piet. Ke hasié mas sinematográfiko i pronto lo por hañ’é. Un punto importante pa menshoná ta ku produkshon ta kostoso tantu den tempu komo den plaka i p’esei e ta kere mester duna e produkshonnan lokal mas sosten. Den kaso di e si e Baranca por a papia ta intenshon pa bai henter reino kuné. E ta haña ku kada historia di sklabitut na kada isla a pasa den otro forma pero nan ta konektá. I p’esei e ke bai e islanan i forma un diálogo.

Personahenan

 

E pelíkula ta sigui historia di personahenan manera Virginia, Thomas, Flip i e mucha Juan, ku nan bida a wòrdu registrá den archivo, pero ku awor nan historia ta bira visibel riba pantaya.

Mas ku solamente un historia di Aruba, e dokumental ta mustra kon e pasado akí ta resoná mas amplio den Karibe, i kon nos ta konektá ku otro dentro di region.

LAGA UN KOMENTARIO

Please enter your comment!
Please enter your name here