Dr Roland Kock; Optima Arbo Dienst
Awe 28 di aprel ta dia mundial di Seguridat i Salú na trabou. Den e kuadro aki nos a papia ku dòkter Ronald Kock ku ta Bedrijfsarts na Optima Arbo Dienst aki na Kòrsou. Na 2003 ILO a proklamá e dia aki pero ta for di 1996 tin atenshon na e hendenan ku dor di nan trabou a pèrdè nan bida òf a haña leshon. Kon e situashon laboral na Kòrsou ta. I nos ke pone énfasis mas ainda riba e informashonnan akí teniendo na kuenta ku djabièrnè awor dia 1e di mei ta dia di Obrero na Kòrsou. I ta interesante pa ora ta selebrá e dia 1e di mei tambe hinka e sirkunstansia di trabou mas prominentemente den e forma ku ta rekordá e dia aki.

Motibu di AO
Dòkter Kock a papia ku nos entre otro di algun motibu ku mas un hende ta keda malu na kas òf e asina yamá AO (‘arbeidsongeschikt’) i el a referí na ‘burnout’ komo praktikamente esun mas prinsipal. E kehonan sígiko ta e kehonan di mas haltu serka nan. Dr. Kock a bisa ku sigur 2/3 parti di klientenan ku bin na nan ofisina ta pa kehonan sígiko manera tenshon, kon trata proseso di rou, problema relashonal, i ora kos eskala ta surgi ‘burnout’. Pero tin un parti chikí ku ta ‘bullying’, intimidashon seksual na trabou i violensia verbal na trabou.
Bida privá i trabou a meskla ku otro
Awe ta dia di seguridat i salú na trabou proklamá dor di ILO. I tin tres punto ku lo pone atenshon riba dje ku ta kon pa manehá, organisá i diseñá e trabou. Dia nos a papia ainda e rapòrt di ILO no a sali pero esei dòkter Kock lo bini despues di dje. Pero ILO ke pone atenshon na sigo-sosial. Meskos ku ta pone na e parti di kon pisá un trabou ta, traha den friu, kalor, parti tóksiko i kímiko, biológiko. I esaki voral den e era ku nos ta bibando aden mirando ku nos tur ta bou di preshon sígiko mental grandi. E prosesonan di labor a kambia. Promé ku pandemia no tabata papia mes di AI pero ta algu di último 2 aña. Kisas debí na e pandemia ku nos a pasa dor di dje el a aselerá e situashon. Ántes no tabata eksistí telefòn ku por saka potrèt i manda “app” pero awendia 24/7 ta haña yamada di trabou i ta wak esaki diariamente. Esaki ta pone ku e bida privá i trabou a meskla ku otro. Si ántes djabièrnè nos ta bai ‘Happy Hour’ ku e mesun shèf ku a kansa nos henter siman, nos ta baila ku otro i wikènt ta di nos. Awendia no tin wikènt, no tin anochi ni ‘Happy Hour’. Nos bida a kambia i ta pone hopi preshon riba ep arti emoshonal, sígiko i mental. I e esei, segun dòkter Kock, ta loke ILO e aña aki ta pone atenshon riba dje.

ILO; seguridat i salú na trabou
Optima Arbo Dienst ta pone tur aña atenshon riba e kampaña di ILO. E aña aki kier a hasi algu grandi pero dor di tempu no a logra. Pero ta spera ku huntu ku algun otro kolega lo pone algu riba papel pa alomenos haña atenshon. Entre otro, pa pone atenshon den prensa, esei so ta hasi e gran diferensia, esta pa ta konsiente. Teniendo na kuenta seguridat i salú ku ILO ta referí na dje, dòkter Kock a bisa ku na Kòrsou:
-E tareanan mester ta bon definí. Kiko ta ferwaktu di bo, na ken bo ta reportá;
-Mester ta bon kla kiko ta mi derechinan si mi yu ta malu, kiko tin reglá i ku ta transparente tambe si esun ta haña e otro tambe tin di haña;
-E peso di trabou tambe mester tin atenshon riba dje pasobra tin bia e hende ku nivel di edukashon haltu ta haña un trabou ku ta bou di su nivel loke ta kousa strès i meskos esun ku haña posishon sin e habilidatnan pa esei.
-Mester siña pone límite den trabou tambe, por ehèmpel si bo no ke pa hende bin kritiká den bo kas bo no ta invit’é mas i meskos den trabou tambe pone e liñanan bon kla. I netamente e hende ku ‘burnout’ ta esun ku no a pone límite, esun ku ta traha di 8 pa 5 i 5or ta kue su tas bou di brasa bai kas no ta haña ‘burnout’, pero pa esun ku ta bai ku e trabou kas si e chèns ta grandi.

Derechinan laboral
Hopi bia e trahadó no ta asina konsiente di su derechinan laboral, segun dòkter Kock. Hopi bia hende ta bai serka nan di Optima ku un pregunta ku ta kosnan ku e hende mester sa normalmente. Hopi bia e doño di trabou tambe ta bin ku pregunta, ku segun dòkter Kock, nan ta supos di sa di dje i ku mester ta reglá kaba. E ta haña ku tin tiki konosementu di derechinan fundamental den trabou. Un punto di krítika, segun dokter Kock ta, ku aki tin sindikatonan ku ta vosifera i sali na interes di derechi di trahadó pero ta mas bien e kondishonnan sekundario i e otro aspektonan miéntras ku sirkunstansianan di trabou ta kai atras. Por ehèmpel, na Ulanda e trahadó tin representashon den Ondernemingsraad, kaminda ta tuma desishonnan den kompania. Na Kòrsou no konosé esei. I e sindikatonan por ta bon partner den kompanianan. Pero si konstantemente ta bringa pa e salario i kondishonnan sekundario bo no ta haña stul na e mesa. Otro punto di krítika ku el a trese dilanti ta e HR (‘Human Resource’); e ta puntra su mes hopi bia unda e H di (humano) a keda. E tin hopi rèspèt pa hende ku ta traha den e funshon di HR pero e funshon hopi bia ta dirigí su mes riba e reglanan di trabou, e kondishonnan di trabou ku mester wòrdu reglá, ken t’ei òf no i ora e hende mester di nesesidat di yega e HR ku problema, einan falta. HR ta manda pa nan pero ta pensa ku nan por ta un paso promé dor di kapta señalnan.
Ainda no a yega na e lei di sirkunstansia di trabou
Dòkter Roland Kock ta traha den área laboral for di añanan 89 i registrá komo Bedrijfsarts ta for di for di 1998. El a konta nos di e desaroyo laboral den e kasi 40 añanan aki. E ta haña positivo ku hende tiki tiki ta haña kaminda pa un Arbo Dienst. Aunke ta ora nan pega sa sosodé ku e trahadó ta pidi pa mand’é arbodienst. Hende ta kuminsá komprendé e konsepto di kiko arbodienst por hasi pa yud’é den su sirkunstansianan. Pero e hende no sa su derechi fundamental di trabou. Den e kantidat grandi di aña ku e ta den e funshon akí e ta mira ku ta balorá mas e trabou di Bedrijfsarts i otronan trahando riba e tereno aki, pero tòg no a yega ainda kaminda mester ta. I esaki ta falta di lei. Tin parlamentario ku ta trahando riba leinan seriamente i e ta spera ku lo no dura muchu ku lo bin un proposishon di lei den parlamento. I ta spera ku parlamento mira e importansia di traha un lei asina. El a referí na e lei di sirkunstansia di trabou ku ta mará na otro leinan. El a referí na e lei di SVB i hopi bia ta rònt di esei ta keda drai. Tin tambe esun di seguridat di trabou pero kisas ta bon pa hinka tur bou di unu ku ta e lei di sirkunstansia di trabou.

Mester di profeshonalnan riba e tereno
Tambe dòkter Kock a mustra riba otro problema riba e tereno aki ku ta profeshonalnan. E ta kere ku meskos ku otro parti di salubridat, mester plania mas pa e parti di medisina sosial i komo e no a haña atenshon e ta birando ménos i ménos aunke tin profeshonalnan si pero trahando den eksterior. Ta diferente sirkunstansia a pone ku nan no ta bin traha na Kòrsou. Tin stazjèr ta bin kore stazje aki pero nan ta bai bèk. Ta spera di haña nan interesá pa bin bèk pero ainda no a yega asina leu. Tin yu di tera ku a skohe pa e profeshon akí i mester logra haña nan na Kòrsou.

Diversidat neurológiko
Relashoná ku sigo sosial, dòkter Kock a bisa ku nos ta bibando den un ‘Neuro diversiteit’ esta no ta tur hende ta meskos i no tur hende ta pasa den e malchi di normal. Por ehèmpel, un hende ku tin ADHD, ta un hende ku no por dun’é un trabou di sinta tras di un büró pero e mester ta aktivo ariba abou. Tin hende ku disleksia i mester duna nan tempu pa kaba e trabou. Tin hende outista. Tin un grupo ku ta ‘asperger syndroom’ ku ta intelektualmente haltu i ta hendenan ku ta hasi nan trabou masha bon mes. Awendia ta mas i mas kla ku tin hende asina. I mester usa e hende su kalidat. Mester di espasio trankil por ehèmpel pa nan traha. I si tene kuenta ku e hendenan ei bo ta saka lo máksimo di dje. I ta netamente nan mester pone atenshon riba dje. E hendenan aki tambe tin derechi riba un trabou pasobra trabou ta un derechi fundamental di nos tur i mester usa nan potensialnan mihó posibel sin ku e ta dañino pa nan salú.







