Dr.Betzabel Cajiao Garcia; Lider di proyekto screening di Vita

Na luna di mart Fundashon Prevenshon a kuminsá ku screening Vita. Lider di proyekto Dr Betzabel Cajiao Garcia ta duna nos tur splikashon kiko e screening nobo aki ta. Kòrsou aktualmente ta konfrontando bastante problema ku pashèntnan diabétiko, preshon haltu, kolesteròl haltu.  Por a tuma nota den prensa di yamada ku ta keda hasí pa tuma akshon pa prevenshon di e problemanan aki. Pa dos aña largu segun Betzabel Fundashon Prevenshon a bin ta investigá kon pa atendé ku e situashonnan menshoná. I den e kuadro aki a trèk Betzabel for di Ulanda pa ta lider di e proyekto.

Estudio bio médiko

 

Vita ta kla pa kuminsá i e ta kuadra netamente ku den estudio di Betzabel. E dama aki a nase na Valencia Venezuela pero a lanta na Kòrsou for di su 4 aña. Ku 19 aña el a bai Ulanda kaminda el a studia Biomedische wetenschappen na Maastricht su bachelor, na Utrecht su Master i su Phd el a hasi na Utrecht. I awor e ta bèk na Kòrsou e aña aki pa aportá na e inisiativa di Fundashon Prevenshon. Den su estudio el a dediká hopi na prevenshon i a traha komo mènedjer di proyekto na hospital na Ulanda den área di sikkelcel i awor e ta den área di prevenshon di malesanan kardiovaskular.

Kambia bo estilo di bida

 

Betzabel a splika ku e screening di Vita ta un poko mas largu ku e otro screeningnan manera esun di mamo (pechu) kaminda bo ta drenta hasi bo screening i bai. Tambe tin e screening di boka di matris i esun di tripa ku ta esun ku bo ta haña bo tèst pa bai kas kuné i entregá serka nan mes òf na un laboratorio. Esun di Vita ta un tiki diferente; Ora e persona yega sentro Prevenshon, despues ku e haña sita, e enfermera ta pasa dor di un lista di pregunta kuné, unu basta amplio pa sa tur kos di e persona su estilo di bida. E enfermera ta yuda saka e patronchi di kuminda, moveshon ets ets pa asina nan sa kiko por yuda kuné. Despues ta kue suku, kolesteròl, ta midi preshon, kue frekuensia di kurason, ta kue midi i peso i despues ta pasa serka un dòkter ku ta spesialisá den estilo di bida. Tur kos ta sosodé riba un solo dia. I e midimentu di e suku i kolesteròl ta asta bai mas moderno awor.

E 6 pilarnan pa traha ariba

 

E dòkter sa presis kon guia hende i ta yuda kon pa adaptá i hasi mihó. E dòkter lo pasa dor di e resultadonan i tin 6 pilar pa traha riba dje; kuminda, moveshon, humamentu, alkohòl, suku i strès. Tur e seisnan ei ta aportá na bo salú i dòkter lo papia kua di nan ta rekerí mas atenshon. E dòkter lo yuda traha un plan kon pa mehorá e estilo di bida pa asina evitá di haña e enfermedatnan.

 

Un aña di guia

 

Tambe tin un programa di intervenshon. Esaki ta nifiká ku despues di haña resultado di e screening i ora sa riba kua di e pilarnan mester traha ariba por sigui un programa di un aña largu na Sentro prevenshon kaminda kada 4 luna ta chèk kon e progreso ta andando i kada dos siman ta tuma kontakto ku e persona pa e guia personalisá. E guia aki segun Betzabel ta pa asina yuda e persona, pone metanan p’e komo kliente i e metanan ta basá riba e situashon di e persona. I p’esei na prinsipio tin e lista ku pregunta asina amplio, pa asina por determiná presis kiko e persona ei presis tin mester di guia.

 

Tur kos ta posibel

 

Loke ku Betzabel ta haña bunita di e screening aki ta ku na Fundashon Prevenshon nan ta hasi tur kos posibel pa tur hende. Tin servisio grátis di transporte pa esun ku no tin. Ta djis yama, i porsierto nan liñanan di telefòn ta grátis, i nan ta pasa buska i trese bu einan. Tambe nan ta ofresé esaki na tur hende ku tin ann seguro médiko, nan lo yuda.

No mester di indikashon ni referensia

 

Tur e screeningnan ku Fundashon Prevenshon ta ofresé no tin mester di niun referensia di dòkter. Por bai libremente serka nan sin e referensia di dòkter òf spesialista i esei na su turno ta hasi e drèmpel mas abou. I mesun kos ta konta pa Vita. No tin mester di niun indikashon pa por hasi e screening aki. Tur hende entre 25 i 75 aña  hende muhé i hende hòmber por hasi e screening aki.  E hende mes no ta paga nada pa e screening aki pero su seguro.

 

Dos tipo di diabétis

 

Tabata interesante pa nos sa di Betzabel kiko mester tene kuenta kuné/indikashonnan prinsipal pa un hende por kuida di dje ora ta papia di diabétiko. El a splika ku ora di papia di diabétis tin dos tipo ku ta e tipo un i e tipo 2. Esun tipo 1 por ta hereditario esta ku e hende no ta traha sufisiente insulina i e tipo 2 ta kaminda e hende ta resistente na insulina i esei ta debí na multifaktor. Un di e faktornan ta e forma di kome, alkohòl, humamentu, kuminda no saludabel ku ta haltu den suku i salu, tiki moveshon i tur esei ta kontribuí na e desaroyo di e enfermedat. Tambe biba un bida di strès kaminda bo no ta rilèks i drumi sufisiente. Tur eseinan paso a paso por pone bu yega na diabétiko tipo 2.

Mas konsiente

 

Kua di eseinan ta loke nos ta eksperensiá mas komo e kousa di diabétis, ta dependé. Ta dependé e persona pasobra kisas e hende no ta hasiendo niun di nan bon. E ta kere ku kambionan chikí por nifiká hopi. E mihó kos ku por hasi ta hasi e screening pasobra e hende lo ta mas konsiente kiko e tin di tene kuenta kuné. Meskos ku e otro screeningnan pa e hende sa kiko e tin di tene kuenta kuné den su kurpa, meskos ta konta pa e screening di Vita. Por sa kon haltu e rísiko ta i esei ta hasi abase di e tèstnan ku hasi i e resultado di esaki. Kada hende ta otro i p’esei e screening ta unu personalisá. E promé paso segun Betzabel ta ku e hende mes mester por ke hasi e kambio ei.

 

Kalidat di bida

 

No muchu tempu pasá CMC a alertá riba e situashon di diabétis na Kòrsou i ku esaki ta kondusí na hopi kaso di dialisis. Betzabel a bisa nos ku e ta sigur ku tur hende konosé sigur un hende ku ta diabétiko. I por mira kon severo e por bira. I manera CMC a bisa, tin hopi kaso di hende ku ta dialisá i kompará ku den Karibe e kasonan ta hopi haltu, sigur pa un isla chikí. Pa hasi hende mas konsiente e ta kere mester wak e konsekuensianan rònt, wak kon intensivo e enfermedat aki ta, Un hende ku ta hasi diálisis ta pasa basta ora tras di un mashin, kada 2 dia, esta 3 dia pa siman hopi bia. Djis imaginá ku banda di e diálisis ei bo no tin masha energia, e ta kaba ku bo, bo bida ta kambia kompleto. Banda di esei tin hopi amputashon debí na e sirkulashon manera e kurpa no ta meskos ku ántes. E kalidat di bida ta bai atras.

Prevení

 

I tur esaki por prevení sigur den tipo 1 mester sòru kome bon, drumi na tempu, hiba un estilo di bida salú. Pero den tipo 2 e ta yega inesperá ounke e hende ta haña sierto señalnan. Si bo mira bo kurpa ta yena, bo ta subi trapi mas slou, bo ta kansa, tur esei ta señalnan ku e kurpa ta duna ku nos por sinti mihó. Kana tur dia maske ta 10 minüt. Pero pa sa kiko e kurpa ta besig kuné, por djis pasa na Sentro Prevenshon i nan ta yuda wak e riesgo. I banda di esei guia kon ta baha e riesgo pa por biba un bida ku kalidat haltu, Nos tur ke wak nos yunan krese, duna nos yunan bon futuro i saludabel. No lubidá loke e mayor kome, e yu tambe ta kome.

 

Hopi entusiasmo

 

Screening di Vita a kuminsá for di 2 di mart último. I manera tur proyekto nobo, e ta kanando tiki tiki pero mester bida ku e ánimo ta hopi haltu. Ora  hende bishitá sentro prevenshon nan ta duna splikashon na e hende di e screening di Vita i te ainda tur hende ku nan aserká ke hasié. I tambe nan ta sigui e programa di 1 aña di guia.

LAGA UN KOMENTARIO

Please enter your comment!
Please enter your name here