Mijela Wout; si bo ke logra algu mas leu, bo mester kaba bo skol.
E luna aki ta dediká na hende muhé. Ta un momentu pa reflehá riba desaroyo di hende muhé: kon nan a traha riba nan mes i pa nos komunidat, i tambe kiko ainda falta pa logra. Pa elaborá mas riba esaki, nos a papia ku Mijela Wout.

Ken ta Mijela Wout
Mijela ta konta ku e ta orguyoso di por bisa ku e ta un mucha di Otrobanda. El a krese den un famia di 7 yu, i un di kriansa. Mijela ta e yu number tres i e yu muhé mas grandi di e famia.
Su formashon a kuminsá den Otrobanda, kaminda el a bishitá e dushi skol Martinus College. E ta konta ku el a forma parti di e último grupo di alumnanan ora e skol tabata eksklusivamente pa muchanan muhé. Segun e, esaki a duna e hopi eksperensia i komprondementu riba papel i desaroyo di hende muhé. Despues el a sigui su estudio na St. Thomas College, Maria College i tambe Maria Immaculata Lyceum.
Ademas di su skolnan, Mijela tabata aktivo den scouting. Manera nan mes ta bisa: “un bia bo ta skout, semper bo ta skout.” Te awe e ta orguyoso di por bisa ku el a forma parti di e movementu di scout, un eksperensia ku a yud’é forma su karakter i sentido di liderazgo.
E bachi profeshonal
El a eksperensiá un temporada kaminda el a drop out for di skol. Su mama a bis’e: “Si bo no ta bai skol mas, bo ta bai traha ku mi.” Su mama tabata traha den enfermeria, i Mijela a bai traha huntu kuné serka un dòkter. E eksperensia aki a yud’e realisá ku si bo ke logra algu mas leu, bo mester kaba bo skol.
Despues, Mijela a deskubrí ku e ta interesá den salú, pero tambe ku e ta atraé pa e parti komersial di yuda hende. Pa e motibu aki, el a kuminsá traha pa un kompania farmaseutiko den e parti komersial, i di ei el a kuminsá krese profeshonalmente.
Su karera a desaroyá riba tereno di salubridat, spesialmente den área di asma i pulmon. Di e eksperensianan aki, Mijela a kuminsá komo un representante médiko hóben, i ku trabou duru i determinashon, el a bira manager regional den henter Karibe.
Bida Familiar
Mijela ta bisa ku e ta bini for di un famia grandi. Su mama i su tata tur dos tabata traha. Su mayornan a lanta nan pa ta personanan independiente. Su mayornan a bisa nan: “Si nos ta traha, bosnan mester ta serio den loke boso ta hasi.” Mijela ta konta: “Si bo ta bai skol, bo ta studia pa bo mes.”
Na momentu ku Mijela a disidí ku e ta stòp di bai skol, su mayornan a splika e ku nan mes a logra kaba i ku awor e mester wak pa e logra su propio meta. E edukashon ku el a risibí na kas a siñ’é ku bo mester semper pará den bo sapatu i tuma responsabilidat riba bo bida.
Awe, ku nos ta papia di hende muhé, Mijela ta enfatisá ku su mama semper a bisa pa e wak pa e ta un persona independiente, ku lo ta un ehèmpel pa su famia i pa hendenan rondó di dje. E ta splika ku e ta sigur un ehèmpel pa su rumannan chikí, pero tambe pa e mes. Esei ta esun di mas importante. Na dado momentu ku kos no bai segun bo a plania, bo mester ta fuerte pa por surpasá e opstákulo ei. Mijela ta sigui ku su bida personal. E tin un pareha i un yu ku ta den shelu. E ta konta ku el a pèrdè un yu despues di parto, un eksperensia ku ta duru i ku e no lo por lubidá, pero ku el a logra superá den fortalesa i resilensia.

Kon un situashon por kambia bo kompletu
Mijela ta sigui splika: “E situashon ta afektá bo komo hende muhé na momentu ku tabata tin un trouma rondó di dje.” Den su kaso personal, Mijela tabata traha i tabata tin un embaraso bunita, i a tuma e desishon di bira mama. Pero algu no a bai segun plan, i e situashon a bira troumátiko. E momentu ei a afekt’é profundo. Mijela a konta abiertamente ku den su kaso, e médiko no tabata prepará i no a yuda manera mester ta. Esaki ta e parti ku mas a afekt’é.
Despues, bo tin ku dil ku e parti di bida ku ta doloroso: bo ta sinti doló, bo tin pregunta ku ta keda sin respuesta, i bo mester sigui dil ku e eksperensia. Mijela ta enfatisá ku e situashon por ta duru, pero na otro banda bo mester gradisí pa e kosnan ku si bo tin. Bo mester ta fuerte, i ta habrí pa siña di e dolo.
Un hende muhé sin yu
Mijela ta kompartí: “Un hende muhé sin yu no ta nifiká ku bo ta ménos muhé.” E ta bisa ku tin hende muhé ku tin yu, pero nan no sa e balor di tin un yu òf komo mama.
Segun e, hopi bia nos ta husga un hende muhé sin yu, pero nos no sa su historia. Nos no tin derecho pa husga ni un hende muhé ku no tin yu.
Mijela ta enfatisá ku tin hende ku no tin yu, pero nan ta super humano i nan tin un kurason masha bunita pa otro hende i yunan di otro. E ta un rekordatorio ku bida di hende muhé ta mas ku loke nos ta mira: ta un kombinashon di fortalesa, kurason i kapasidat pa yuda otro.
Definishon di un hende muhé ehemplar
“Bon pregunta,” Mijela ta kontestá ku un sonrisa. “Ta dependé kua banda bo ta wak e.”
Segun e, un hende muhé ehemplar ta un hende ku ta biba pa su mes promé. E ta stima su mes, balorá su mes, i dor di por hasi esaki, e por kompartí su amor ku otro hende.
Un hende muhé ehemplar tambe ta pone regla den bida pa su mes, su famianan, i su amistatnan. Den tur rango di su bida, un hende muhé ehemplar ta un ehèmpel: den e manera ku e ta aktua, den e manera ku e ta biba, i den e manera ku e ta kompartí su amor ku su prohimo.
E konsepto aki ta bisa ku bida, amor, i integridat ta inseparabel di ser un hende muhé ku ta inspirá i guia otro.

Eksepshon pa hende muhé
“Tur kos hende muhé por hasi,” Mijela ta enfatisá. Tur hende muhé tin derecho pa sigui su propio desishon i hasi loke nan ke den bida.
Un komunidat por tin reglanan pa hende muhé i hende hòmber, pero Mijela ta remarká ku nos tur ta ser humano, i ku den su kurason i mente, nos ta igual. E ta un rekordatorio ku respèt i oportunidat pa hende muhé no mester tin limitashon, sino ku tur hende meresé di keda tratá ku dignidat i igualdat.
Falta un tiki desaroyo
Manera Mijela a menshoná anteriormente, tur kos ta dependé di kua banda bo ta wak e. Tin situashon kaminda un hende muhé mester sigui loke su pareha skohe, i si bo ta bin di un komunidat asina, bo mester lucha pa bo mes, e ta bisa. Paso tur loke hende hòmber por hasi, bo tambe por hasi. Na e otro banda, si bo ta den un komunidat kaminda tur hende ta igual, tur kos ta den bo man pa hasi bo eskoho. Mijela ta enfatisá ku e ta kere ku tur hende mester tin akseso di por hasi un estudio. E no mester ta e mihó papelnan manera ku komunidat ta eksigí. Mas importante, un hende mester por biba komo un persona ku por defendé su mes den tur kòmbersashon i tuma desishon ku ta konsistente ku su mes balornan i integridat.
E muhé ta haña sufisiente chèns
“Pero basta e hende muhé eksigí esaki,” Mijela ta enfatisá. E ta konta ku ora el a kuminsá traha ku 21 aña, e tabata den un ramo di un profeshon ku tradishonalmente tabata dominá pa hende hòmber. Un hende hòmber so por a bishitá e dòkter, un hende hòmber so por tuma desishon i splika kiko e trabou ta. Ora Mijela a drenta e mundu ei, el a realisá ku e hende muhé mester duna hèrmèntnan pa por risibí e rèspèt ku nan meresé pa por logra i risibí oportunidat.
E motibu ku Mijela ta konta esaki ta paso su eksperensia a mustra e ku e mundu profeshonal ta dominá dor di hende hòmber, i bo mester por bringa komo hende muhé pa risibí akseso i e apoyo ku bo ke. Mijela ta bolbe ripití ku ta duna e hende muhé chèns real den trabou, pero basta ku e hende muhé eksigí esaki i lucha pa su lugá.

Violensia Doméstiko i Relashonal
Últimamente, Mijela ta nota ku hopi hende muhé ta pasa den situashon di violensia doméstiko òf relashonal, i tin e tendensia ku ta e hende muhé a buska esaki. E frase aki ta hasi doló, paso mayoria di hende muhé no a buska. Hopi bia, e hende muhé ta trata di defendé su mes, pero Mijela ta splika ku na momentu ku e ta defendé su mes, e pareha ta kuminsá ku e parti di abuso. Den nos komunidat, e violensia no ta solamente den kas; e ta presente tambe den kompania i den hóbennan. E ta un situashon ku nos mester traha aktivamente pa kambia.
Den un komunidat dominá pa machu, hopi hende hòmber no por aseptá ku e hende muhé ta defendé su mes òf ku e tin e derecho pa bisa ku e no ta gusta. Mijela ta bisa ku nos hende muhé tambe tin un parti di responsabilidat. Por ehèmpel, un mama ku ta aseptá ku su kasá ta hasi malu dilanti di su yunan, sin kòrda ku e yu hòmber lo pensa ku esaki ta normal. Nos ku ta hende muhé mester duna ehèmpel positivo. Mesun kos ku ta keda den matrimonio pa yunan, bo ta siña nan ku abuso ta normal, i asina e ta keda pasa di generashon pa generashon. Mijela ta enfatisá ku nos mester intervení, eduká, i empoderá pa kibra e siklo i protehá e siguiente generashon.
Hende muhé mester bai segun su edat
Kada hende tin derecho di bisti loke nan ke, basta nan ta sigui e reglanan i tin rèspèt pa otro hende. Bo por bisti di un manera ku hende hòmber ta keda wak bo, pero bo no mester komprometé bo dignidat. Mijela ta konta su mes eksperensia, kaminda su ruman hòmbernan tabata bisa: “Mi ke warda un tiki pa despues. Si bo ta duna tur kos, kiko tin di sorpresa.” Den e mesun momentu, Mijela por komprondé e hende muhé ku ta bisti loke e ke, un manera ku ta mustra seguridat i amor propio sin wòri ku loke otro ta pensa. Tin situashon kaminda bo por bisti loke bo ke, pero si bo ta bai un okashon partikular, bo mester distinguí ki momentu i okashon ta apropiá pa e manera bo ta bisti. Nos kultura hopi bia ta kategorisá hende segun loke nan ta bisti, i esaki por impaktá kon hende ta trata bo, ku normalmente no mester ta asina. Mijela ta enfatisá ku kuida bo kurpa ta un manera pa stima bo mes. Hopi hende no stima nan mes, òf nan stima nan mes basá riba preshonnan i situashonnan rondó di nan bida. Si bo stima bo mes, tin kosnan ku bo no ta hasi, manera bo no ta duna bo mes habrí na un komunidat ku bo no konosé. Pa desaroyá konsientisashon den hóbennan, Mijela ta rekomendá kuminsá for di chikitu: no tur kos mester mustra for di promé. Hóbennan por bishitá skout, skolnan di beyesa, lès di etiketa i hopi otro kosnan sosial pa komprondé konsientisashon i rèspèt.
Nos komo mayor ta fayando, nos a haña tur e lèsnan aki, pero hopi bia nos no ta pasa nan pa e siguiente generashon. Nos medionan sosial ta proyektá un imágen riba e hóbennan. Nos komunidat mester pensa ku, maske tin hopi kosnan ku por influensiá, bo no mester kambia bo mes pa e preshon sosial. E mensahe aki ta un guia pa hende muhé pa stima nan mes, kuida nan kurpa, i definí nan propio dignidat segun edat i eksperensia, sin lanta bo mes riba normanan ku otro a imponé.

No tin bèrgwensa pa bisa no
Mijela ta sigui konta ku el a mira hopi kos komo un mucha di Otrobanda: gèmbelmentu, prostitushon, alkolismo i mas. Na un edat di 12 aña, el a bisa su mes ku e no ke ta enbolbí den esaki, paso su mayornan a splika e ku e kosnan aki no tabata korekto.
Aparte ku nan tabata un tiki strèng, su mayornan a duna Mijela i su rumannan oportunidat pa eksplorá na un manera ku bo no ta bai fasil den e kaminda malu. Nan a duna Mijela e chèns pa skohe, un base ku despues a sirbi ku e por a tuma desishonnan responsabel. Awendia, Mijela ta papia abiertamente ku e muchanan, i e ta pone énfasis riba un punto importante: popularidat i influensia ta e aspektonan mas grandi.
Segun Mijela, no tin bèrgwensa pa bisa “nò” i pa ekspresá loke bo no ke. Pero ta surgi e pregunta: si e mama mes no sa, kon e muchanan por siña? Mijela ta enfatisá ku nos mester bai bèk na e base: duna nan un manera pa analisá situashon i tuma desishon korekto.
E pregunta ku ta sigui ta: “Kon nos ta bai bèk na e base?” Mijela ta sugirí ku kada mucha mester pensa promé riba unda nan ke ta aki dies aña. Nan mester hasi un analisashon pa nan mes: si nan ta kontentu ku loke nan a pensa pa nan mes, i ku e kaminda ku nan a skohe aktualmente lo yuda nan logra loke nan ke den bida.
E mensahe aki ta un guia pa e muchanan: duna bo mes espasio pa reflehá, evaluá bo eskoho, i disidí riba un kaminda ku ta fortalesé bo karakter i integridat, sin laga preshon, i influensia di otro definí bo bida.
Ta orguyoso di bo mes
Mijela ta bisa ku, ora e wak bèk, e no por imaginá ku e lo ta akinan. Antes, tur hende kier bira stewardess, i Mijela tambe tabata ke logra esaki pa su mes. Pero su mundu a drai i el a haña hendenan ku ta bon den su kaminda. Durante su bida, Mijela a topa hopi hende muhé ku a siña e otro kaminda pa kana. Un hende partikular tabata un señora ku, ora Mijela a kuminsá traha, a bisa e ku e lo traha riba su CV. E señora a yuda Mijela prepará e CV den Papiamentu, Ulandes, Spañó i Ingles. E CV ei a sirbi komo un pasaporte ku a habri porta pa Mijela por traha na un kompania internashonal, i esaki a kontribuí direktamente na su éksito den bida. Mijela ta bisa ku kada porta ku bo drenta ta habri bo wowo, i bo ta mira ki mas bo falta pa bo por sigui bai dilanti.
Mijela ta kontentu ku el a sigui studia, paso el a realisá ku hopi bia bo ta enfrentá deskriminashon pa motibu ku bo ta falta papel, ounke bo sa e informashon i ta kapasitá.
Pa bin bèk riba hende muhé, Mijela ta bisa ku hopi bia nan no ta apresiá bo talento ora bo ta un hende muhé ku ta yòn i sin papel. Esaki ta un realidat ku hopi hende muhé ta enfrentá, pero ku determinashon i persistensia bo por superá e.
Mijela a hasi su master, i e ta menshoná ku nunka no ta lat pa sigui studia. Loke bo ta hasi, sòru pa bo hasi e bon, esei ta konta.
Hende muhé ku otro hende muhé
Mijela ta opservá ku hopi hende muhé ta kibra otro hende muhé. Hopi bia, un hende ku bo ta bon kuné no ta duna bo e apresio ku bo meresé. Komo hende muhé, Mijela ta pone enfoke ku bo ta mira e diferensia den kon otro hende muhé ta krese. E ta konta ku un bia e tabata tin un hefe ku a bisa: “Bo ta hasi negoshi ku kurason. I ta yega un dia kaminda e no lo ta na bo benefisio.” E frase aki a keda den su kabes, paso ora bo ta bin di un famia grandi, bo ta siña ku bo mester kuida di otro.
Mijela a hinka esaki den negoshi: ku bo mester kuida di otro, maske bo ta hefe. Pero, den realidat, tin bia e no ta bai manera bo ke, i hopi bia esaki ta e hende muhé. E ta sigui bisa ku komo hende muhé, nos mester yuda otro pa rekonosé ku loke bo ta hasi no semper ta korekto, pero un manera nèchi i konsiente pa por trese kambio. Si bo duna un hende un kos positivo, e kos positivo ei ta bin bèk pa bo, kreando un siklo di sosten ku ta benefisiá tur hende.
Por último, Mijela ta menshoná ku loke e ke mira kambia pa hende muhé ta pa nan stima nan mes. Den tur situashon ku nan ta enkontra, nan mester por skohe pa nan mes i lucha pa nan mes. Mas bo stima i kuida bo mes, mas bo por duna. Ora bo stima bo mes, portanan ta habri pa bo, oportunidatnan ta presentá, i bo ta mira kon bo ta krese den bida.
Stima bo mes, hende muhé.







