WILLEMSTAD.- Dia Mundial di Oceano ta wòrdu selebrá mundialmente, pasó nos tin hopi kos pa gradisí nos laman. Bo tabata sa por ehèmpel ku si no tabata eksistí ref di koral, tur e playanan bunita rònt Kòrsou lo disparsé? Fundashon Caribbean Research and Management of Biodiversity (CAEMABI) ta probechá e oportunidat aki pa splika dikon e refnan di koral ta asina importante i pakiko CARMABI ta investigando e suseso aki.
Hopi hende no ta wòri masha ku ref di koral i te asta ta haña e bestianan ku ta biba den i rondó di un ref un tiki ‘eng’. Pero e refnan aki ta hopi importante pa nos komo hende. Ken no gusta pasa un dia na playa por ehèmpel? E santu blanku ku nos ta disfrutá di dje riba nos isla pero tambe na hopi lugá tropikal rònt mundu, ta wòrdu produsí dor di e refnan di koral. Ora un koral muri, su skeleto ta wòrdu komé dor di diferente bestia di laman. E bestianan aki ta kome e alganan tambe ku ta krese riba e koral morto i esaki ta wòrdu prosesá den nan kurpa. E alganan i e koral ku a wòrdu digestioná den e stoma di e bestianan ta bira santu blanku ora e bestianan aki pupu. Ku otro palabra, e santu blanku ei ta nada mas i nada ménos ku pupu di piská. Un ref di koral salú ta produsí mas o ménos 10 kilo di santu pa aña. Ora laman spula esaki kantu, e playanan ku santu blanku ta wòrdu formá. E fenómeno aki ta enserá ku ni maske bo no ke òf gusta landa den laman pa eksplorá i gosa di e paisahe bou di awa, e ref di koral ta importante pa abo tambe, pasó nan ta forma e playa ku si bo ta disfrutá di dje.

Banda di esei, refnan di koral salú ta sòru pa un habitat pa piskánan ku na nan turno por wòrdu koh’é na un forma sostenibel. Pero tambe e refnan ta protehá nos kosta durante tormentanan, pasó e ref ku a wòrdu formá dor di e koralnan ta funshoná manera un opstákulo natural ku ta prevení olanan di destruí nos kosta. Pues, bo gusta kome piská? Bo ta preferá pa bo kas kantu di laman no spula bai durante un tormenta? I bo gusta drumi riba beach? Tur esaki ta posibel dor di eksistensia di e refnan di koral.
CARMABI ta hasi investigashon sientífiko pa komprondé e funshon di e ref di koral i e organismonan ku e ta habitá, di esun di mas chikí te ku esun di mas grandi. Pa medio di e informashon akumulá, CARMABI ke informá i eduká tur hende ku ke sa mas i ku ta interesá den mantenshon i protekshon di nos refnan.




Laga un komentario