Edishon Di Imprenta

“Mi tin un vishon, mishon i pashon skèrpi”; un dia nos lo logra

Komparti:

Gibi Bacilio relashoná ku balor na nos Héroe nashonal Tula

 

Gilbert Bacilio ku nos konosé komo Gibi tabata nos invitado den e siman di djasabra aki. E programa a keda partí den dos teniendo na kuenta kuantu e kòmbersashon ku Gibi a dura. E promé parti aki nos a papia ku Gibi di e Marcha di lus di dia 3 di òktober pasá, kaminda a konmemorá e morto kruel di nos lidernan heróiko di 1795 i selebrá ku orguyo i sentido di triunfo nan rehabilitashon ofisial.

Proseso di rehabilitashon di kriminal pa héroe

 

Manera Gibi a bisa, promé no tabata pone atenshon na tur e dos motibunan di e konmemorashon ya menshoná. Promé tabata papia mas di e manera kruel ku a mata e luchadónan pa libertat, Tula i Bazjan Karpata. I esaki a mustra tambe na 2023 banda di kas di Gobernadó den Punda kaminda e marcha a tuma lugá, ku grupo Kara. Grupo Kara a studia e materia i a hasié mas realístiko posibel. Papia ku mir’é ta otro, segun Gibi. 3 di òktober, 2031 aña pasá riba un dia asina, no ta na Rif pero banda di kas di Gobernadó kaminda a pone e evento dia 3 di òktober 2023, kaminda a mata Tula a konmemorá. E dia ei a laga tur hende bin para wak kon ta mata Tula i pa asina por hinka miedu den e hendenan pa nunka mas lanta. Esei tabata 3 di òktober 1795. Pero tambe na 2010, e tempu ei kolegio di gobernashon di Korsou, promé Konseho Insular di Kòrsou a bin ku fundashon Rehabilitashon Tula ku Don Martina na kabes. Nan mester a hasi un estudio kon ta rehabilitá un hende ku ántes tabata yama burdugu, kriminal i pa hasié un héroe. Nan a studia e materia i Suzy Camelia Romer, Frank Kirindongo, Lionel Janga i Charles Dorego tur tabata den e komishon. Nan a studia e materia i presentá na gobièrnu ku nan por hasié. Konseho Insular a hasi su trabou i a bin ku e moshon i tur hende a bai di akuerdo pa ban rehabilitá tur e luchadónan pero ta proklamá Tula komo héroe nashonal di pueblo di Korsou. Ta rehabilitá esnan ku a lucha i kita e mancha fis i mahos, pone nan bèk riba e pedestal di luchadó i di tur Tula komo héroe nashonal.

3 di òktober

 

Komo ku ainda no tabata Kòrsou outónomo den reino, na 2017, e gobièrnu a bisa pa ratifiká loke a sosodé na 2010 pa asina e ta mas ofisial. Esei a sosodé na 2017 i manera tur hende sa presis riba 3 di òktober 2023, na nòmber di estado ulandes, e tempu ei sekretario di estado, Alexandra van Huffelen, a rekonosé ku ta e sistema di sklabitut di e komèrsio transatlántiko di Karibe ta katibu i burdugu i no Tula i e luchadónan. Den dokumentonan na Ulanda ainda tabatin pará ku Tula tabata un burdugu kriminal. I p’esei ta rehabilitá tur luchadó i nos ta proklamá Tula komo héroe di nos tur. E kos ei pa Gibi ta grandísimo. No solamente el a bira héroe di Kòrsou, Karibe pero a bira héroe di henter reino i para riba pedestal internashonal. Un Mandela i Martin Luther King tin Tula banda di nan para. Esei a sosodé 3 di òktober i tin e fecha ei ku ta kòrda kon a mat’é pero tin e mesun fecha ku ta rekordá ku a rehabilit’é komo nos héroe. I p’esei mester kombiná nan dos. Tin hende a bisa pa keda ku e morto i otro a bisa lubidá morto i ban pa héroe so. Pero a bai pa tur dos.

 

E marcha

 

I for di e momentu ei, segun Gibi, a kuminsá wak kon pa bai hasi e selebrashon. E aña aki a disidí di pone un marcha i laga e dos komponentenan aki resaltá. Ta kuminsá e marcha ku un konsierto di kachu di morto, esaki meskos ku ántes e kachulero tabata subi seru i supla i asta den e suplá ei ta tende nòmber di e hende ku a muri. A haña Sharlon Kopra ku a haña kachuleronan. I tambe un marcha fúnebre ku tambe tin di aber ku morto. I a pidi Skouting Antiano pa nan por sòru pa e drùmbènt di nan toka e zonido i riba dje marcha. I despues a pidi pa tur hende bai bisti na 2 koló, algu pretu i algu vibrante. Kisas un mea pretu i paña vibrante i asina ta kombiná.

Nos a pidi tambe pa bin ku lus, kisas asta telefòn, flambeu i e organisadónan mes tambe lo a sòru pa lus. Lus ta iluminá i bela pa ora hende muri i esei a kombiná. I pa hasié muchu mas ku solamente e morto i rehabilitashon a pone atenshon na tur e héroenan manera Felix Chakuto, dr Moises da Costa Gomes, Papa Godett i ta traha un bòrchi i kana kuné. Esaki tabata e síntesis di e dos komponentenan. Ta kana yega parke Lucha pa Libertat i einan tin e parti spiritual. Despues ta hisa e bandera ku for di mainta mester ta pará na halvestòk. Ta kanta himno di Kòrsou i sigui ku un programa di selebrashon di kanto baile, músika i kòmbersá ku otro. Tambe un kanvas grandi pa tur hende por skibi algu i esei lo keda pa semper. Gibi a bisa ku den tur entrevista el a yama hende, el a papia na radio i tur kaminda i e marcha no por tabata algu di 50 hende. Pero lamentablemente e marcha tabata chikí pa loke ta kantidat i no kalidat.

Poko na partisipante

 

Dikon asina tiki hende den e marcha, nos a puntra Gibi. El a bisa di ta kere den liderazgo. Ora tin algu mester tin lider i el a hasié dor di motivá hende. Pero nan a manda karta pa gobièrnu, splika e idea i a pidi pa e mandatario duna ehèmpel. E organisashon a skibi un dekreto i a pidi pa proklamá e dia komo ofisial, memorabel i ofisial i asta a pidi liber. I bin ku un protokòl di bandera kaminda ta pidi komunidat pa baha e bandera na halvestòk mainta, entre otro esun na Plasa Brion tambe i atardi 6or ta subié. Esaki so kaba lo a yuda. Pero gobièrnu no a ni reakshoná riba e karta. No a pasa den e dekreto, niun proklamashon, no a baha ni bandera niun kaminda ni na edifisionan di gobièrnu. Esei kaba, segun Gibi, tabata un señalá negativo i e pueblo ta sigui su gobièrnu. Tambe e asosashon a pidi pa kana den e marcha pero niun minister. Si nan a kana nan lo a trèk hende, e lo a yuda sigur. Meskos ku tin lidernan spiritual. Gibi a bisa e tin masha rèspèt pa spiritualidat i nan a manda un karta pa konseho di iglesia i a pidi pa nan mobilisá nan mes komo lider spiritual i nan fielnan pa tambe bin kana. Pero e asosashon mester a kore tras di e konseho di iglesia pa por a haña un kontesta. Komo kontesta nan a bisa ku nan a papia riba dje pero ta laga na kada un pa hasi loke nan ke hasi. A pidi pa un hende bin na e plasa di Lucha pa Libertat i ta te den lat esaki a bin. Esaki, segun Gibi, no ta loke nan a deseá pa e dia pasobra e parti spiritual tambe a faya. Esaki ta mustra ku si asta nos lidernan no motivá na un yama, ya ta un punto negativo.

Ni den skol nos historia por a drenta

 

Ta bin aserka ku pa añanan nan ta pidi gobièrnunan na turno pa laga historia di Kòrsou drenta komo materia den kuríkulo. Kuminsá ku e parti pre eskolar, básiko i avansá. I no di Tula so pero konta di e promé abitantenan, e indjannan kon nan tabata biba. Pero nunka esei a bin. Awendia ta puntra un hóben ken ta Tula i nan no sa. I ta yen motibu mas tin pero e dos prinsipalnan ta liderazgo i hink’é for di mucha den skol meskos ku otro pais si ta hasié ku nan historia. Na ougùstùs e aña’kí tabatin diálogo na Rif i un di e resolushonnan den e diálogo tabata ku e historia di Kòrsou mester bai skol. A asta duna mandato na minister 17 di ougùstùs, pero te awe. Gibi ta lamentá ku riba e dia aki, 3 di òktober, tabatin masha hopi kos na Kòrsou. Tabatin fiesta grandi na Fort Nassau ku yen artista, a pone siman di kultura siendo tin fiesta di nos héroe. “Gobièrnu, si e fecha akí ta importante, si bo héroe nashonal ku bo mes a proklamá, bo no por pone siman di kultura...e no ta bai òf integr’é di un forma ku e ta dediká na Tula”, Gibi a menshoná esaki komo algun di e motibunan dikon tabatin tiki hende den e marcha di Lus.

 

Na Ulanda si a pone hopi atenshon

 

I miéntras ku nos propio mandatarionan no tabata den e marcha, e direktor di Amnesty Internashonal na Ulanda si tabata presente. E tabata esun ku a yuda Kòrsou organisá e diálogonan na 2022 ku a asta drenta den barionan. A traha rapòrt asta. I e señora ei a kana den marcha. I mientrastantu na Ulanda tin dia di Tula lenks i rèks. Na Ulanda mes a pone hopi atenshon na e dia i aki na Kòrsou mes no.

 

Un ola di lus

 

Pero e rehabilitashon di Tula ta e final, Gibi a bisa ku nada den mundu ta final. Ta ora bo muri so. Pero e ta un mia pa wak kon ta sigui. I esun di pordon tur hende sa kua paso ta bai sigui. Pero ora rehabilitá Tula i el a bira Héroe ta ku Tula ta drenta tur buki na Ulanda, lo papia di dje. Awor Ulanda a bras’é i lo us’é den enseñansa. Nan a pone loke tin di sigui despues di rehabilit’é. No ta un punto final pero un proseso pa dun’é su lugá real ku e no tabatin. I tur esaki mester sosodé aki tambe i no manera a sosodé te ainda. Ta for di 2010 Tula a bira héroe. Na Kòrsou nos ta muchu den kome, bebe i bisti, bringa i pleita ku otro i lubidá e kosnan grandi ku ta hasi nos mas grandi. Mira kon e ola blou a hasi nos grandi. 3 di òktober mester a bira un ola di lus, un ola di bòrchi ku nòmbernan etc etc. I p’esei e tin di drenta enseñansa . Awor akí Tula su nòmber mester ta muchu mas presente na Kòrsou. E no por ta héroe nashonal, i no ta hasi nada kuné.

Mi pashon

 

Kiko mas lo por spera di Gibi, e lo sigui pusha pèrta i bai dilanti ku e lucha akí? I su kontesta tabata “te dia e lus paga”. “Mi tin un vishon skèrpi i mi tin un mishon skèrpi riba e mundu akí i mi tin un pashon pa e asuntu akí. I ora mi papia di dje mi ta asta yora di dje. Dia a proklamá Tula komo héroe nashonal mi a yora. Mi por a yega masha bia, e aña akí mes. Dia 3 di òktober tabata tristu. Hende por a mira mi na Rif i mi no por a sinta ni para. Mi a puntra unda nos komunidat ta. Nos héroe nashonal i no ta dun’é rèspèt i honor. I si Tula no por hañ’é, otro ta ménos”, Gibi a bisa. El a bisa ku e tabata tristu aunke durante di e marcha e tabata felis pasobra el a sinti e kos ku nan kier a logra. El a mira diferente hende tòg kana den e marcha ku bòrchi. I e ta mira ku e dia lo bira unu grandi i p’esei Gibi lo no stòp, te ora e lus paga. El a bisa di lo no bisa loke Felix Chacuto a yega di bisa “ta bale la pena sigui lucha”. Ora Gibi a lesa e palabranan di Felix Chakuto ei, el a komprendé pasobra kuantu bia e mes a bis’é. Pero pa bis’é si no. Hopi a bai nos dilanti sin a haña rekonosementu. Gibi a bisa di lo sigui aunke tiki hóben ke tuma e batuta. Awor ta paga mester paga aunke ta 100 florin. Si no por dun’é, anto e ta bai kaminda e ta hañ’é. I p’esei, segun Gibi, e tin di sigui.

 

 

 

 

 

 

Artíkulonan relashoná

Laga un komentario