...“Mirto, bo tin kanser na prostat”, esei ta loke e urólogo a bisa mi. Loke a sigui ta un splikashon tékniko i médiko ku parsialmente mi a registrá, danki Dios mi kasá tabata band’i mi. Kanser na prostat? Ami? Kiko awor? Operashon? Eliminá e prostat kompleto komo e mihó tratamentu? Pa siguridat laga hasi un CT-scan di e barika parti abou? i diferente otro práktika médiko ku realmente a zona poko spantoso, a ser presentá na ami pa e urólogo ku e biaha aki a kombersá poko mas.
Ban bèk den tempu. Ami un hòmber di 50 plùs a laga mi dòkter di kas, sea ta kasualidat òf no ku alabes e ta un di mi mihó amigunan, kontrolá e balornan di PSA serka mi. E balor di PSA ta indiká kuantu PSA (“prostaatspecifiek antigeen”) e material di klir ta depositá den sanger.
E balor di PSA por subi dor di un kresementu di e prostat, un prostat inflamá òf dor di kanser di prostat. Pa midi e balornan ei mester prek sanger. Awor, ami apsolutamente no ta un héroe pa loke ta prekmentu di sanger, pero mi ta ripará ku prek sanger ta bai bon si mi djis kita mi kara for di e suseso aktual ku ta tumando lugá na mi brasa robes. Pa un periodo di un aña i mei pa sigur dos aña a konstatá ku e balor di PSA a keda subi for di resultadonan di sanger. Ku e saber ku mi tata biológiko tabatin kanser na prostat i asta a fayesé di esaki, a disidí bastante lihé pa pasa mi pa un urólogo. Por a regla un sita mesora i segun e médiko tabata wak nos ku atenshon, ekspresando su mes bastante al kaso ku poko palabra, el a sa di bisa ku lo ta bon pa promé ku tur kos “toucheer” mi. Awor, e palabra “toucheren” si ta trata di e prostat, ta un palabra masha bunita kual ta enserá nada mas ni nada ménos ku, diskulpá mi p’e ekspreshon: un dede den bo atras. E tratamentu ta pa fula e grandura di e prostat i kon lizu e ta di parti pafó, esaki al final ta bai mas fásil i e tin ménos impakto via di loke ta ser indiká komo “rectaal toucher”, kaminda e urólogo ku un dede den e anus por yega te n’e prostat. E urólogo bon eksperensiá no a sinti nada partikular serka mi sinembargo a haña ta oportuno pa laga hasi un MRI di mi prostat. Dicho echo, i aki tambe e MRI ku a hasi despues di un par di dia no a duna niun resultado alarmante. Esaki tabata na luna di ougùstùs i sèptèmber di 2022.
Ya ku ami i mi dòkter di kas banda di e balornan di PSA, tambe a keda monitòr e balornan di kolèsteròl di aserka, a disidí e aña aki pa bolbe prek sanger. Atrobe por a nota un subida leve di balornan di PSA. Bèk serka e urólogo, kende a disidí di hasi un biopsia a konsekuensia di e balornan di PSA. Aki di forma “poliklinisch”, pues na ofisina di e urólogo mes, a utilisá un aparato spesial pa kita partinan chikí di material for di e prostat. Bo ta rei e kaba, i asta aki e manera di yega mas fásil n’e prostat ta via di e anus. Ku bon spantu den mi kurpa, mi a yega na e orario palabrá pa laga hasi e biopsia. Danki Dios Flory, mi kasá stimá, a kompañá mi meskos ku tur e otro bia nan. E asistente di e urólogo a kalma mi bastante. Despues di a saka e promé muestra ku e aparato, i tambe despues di a kustumbrá ku e zonido, mi por bisa ku e kos a bai mihó ku mi a spera. Evidentemente, e kalmante ku a duna mi un ora promé ku e tratamentu a yuda bon. Despues di dos siman e resultado di e tèst lo tabata disponibel i nan lo yama mi pa un sita nobo, esei ta loke e resepshonista amabel di e urólogo a informá mi ora nos a tuma despedida.
Ni 8 dia despues, pues ya e ora ei tabata 1e di mart 2023, e mesun resepshonista ta yama mi nèt promé ku mèrdia ku e pregunta ku mi por pasa e mesun dia promé ku 5 or serka e urólogo. “Hey dushi”, mi a bisa mi kasá kende ta traha ku mi na ofisina, “keda trankil, pero e resepshonista di e urólogo a bèl awor ei pa puntra si nos por pasa promé ku 5 or awe mes”. Ami mes tin un inklinashon di ta super positivo i ta sali semper for di e punto di bista ku pa kada problema tin un solushon, i ku asina tambe e resultado di e biopsia lo tabata unu bon. Mi kasá si a pensa otro, esei ta loke el a bisa mi despues. Nèt promé ku nos a bai e urólogo a “flash” den mi kabes ku kisas e resultado lo ta ménos bon. Espesialmente si a yama ku e urgensia di pasa mes dia na e ofisina di urólogo. Enfin, denter di mei ora lo mi a sa mas.
Na yegada den e ofisina “spreekkamer” di e urólogo, a duna nos e mal notisia mesora, esaki segun prosedura. “Mirto, bo tin kanser di prostat.” Mi tabata sintá n’e rant di e stul, pero ma realisá ku e biaha aki si ta un otro emoshon kompará ku e dos besnan anterior; promé biaha tabata pa skucha kurason di mi yu bati, ku e tempu ei tabata ainda den barika di Flory, i e siguiente biaha dia el a nase via di un keizersnede. No! E biaha aki ta un otro tipo di ansiedat sintando n’e rant di mi stul. Ku un empatia evidente, alabes ku un trankilidat konstante e urólogo a splika tokante e fase inisial relativo, kaminda diferente pida di e material ta kontené sélula kanseroso. E urólogo a duna un splikashon ekstenso di e plan di tratamentu, kual ta enserá eliminá e prostat kompleto i tambe a elaborá riba e posibel konsekuensianan di esaki ta trese. For di su palabra ami i Flory por a dedusí kon eksperensiá mi urólogo ta.
Despues di a tende e resultado nos a bai promé serka nos amigu e dòkter di kas, kende pa kasualidat tabata na su ofisina. Nos tabata gradesido ku nos a sigui hasi e tèstnan ya asina nos por a detektá trempan i e dòkter di kas ta enfatisá kon eksperensiá e urólogo ta. N’e momentu ei nos a tuma e desishon di no sigui un trayektoria ku otro spesialistanan médiko pa un “second opinion” òf pa bai eksterior, pero di konfia kompletamente e ekspertisio di mi urólogo. Ami ku Flory a disidí despues di a yega kas ku ta tene e notisia aki pa nos mes un ratu i lo kompartí esaki ku famia, amigunan i personal di trabou djis promé ku e operashon, kual tabata planeá dia 21 di aprel 2023. Nos a plania un fakansi den Pasku di Resurekshon ku Ethan, nos yu hòmber di 12 aña i einan nos lo a kont’é tokante di kanser na prostat i e operashon.
Fast forward. Miéntras tantu mi a operá na Curaçao Medical Center i na momentunan di skibi e artíkulo aki mi ta rekuperando na kas di e operashon. Tur kos a bai bon i si mi mester deskribí “opname” i e operashon, ku tur e empleadonan di CMC amabel i dediká di hospital tantu paden i pafó di e sala di operashon, mi por yena sigur dos página mas, e espasio ei mi no tin. Mi apoyo inkondishonal promé i despues di e operashon tabata Flory mi kasá. Rara bes ora mi tabata pasa den momentunan difísil na kas despues di e operashon, e tabata tei pa alegrá mi pero tambe e tabata tei pa e kuido diario ku e “drain” di herida i kateter a rekerí.
Awor, normalmente bo ta kustumbrá ku otro tono di e artíkulonan ku mi ta skibi. Mi ta toka semper konseptonan diario manera amor, karnaval, tempu, pero tambe ophetonan manera skeiru di djente i mi ta kompará nan i relashoná nan ku lei i e laso entre tur e konsepto i ophetonan di un banda i lei di otro banda den un forma kla. Sinembargo e biaha aki un poko otro i kasi kulpabel di un ekshibishonismo médiko, mi ta habri porta pa bo mira parti di mi bida personal i bienestar. Na promé lugá mi ta hasi esaki pa duna empuhe na hòmbernan pa hasi nan tèst na tempu riba kanser na prostat alabes kibra e tabú rondó e tópiko aki.
Mi ta kere ku tur kos den bida ta pasa ku un propósito úniko, òf manera nan sa bisa ‘nada no ta pasa pòrnada’. Aprel 2022 mi tabatin un reunion di trabou ku un persona na mi ofisina. E parti di trabou a ser klousurá den 10 minüt, sinembargo e kombersashon a dura sigur un ora i mei. E hòmber en kuestion a kompartí ku mi ku e tabatin kanser na prostat. El a duna mi informashon den tur luho di detaye di for di ora a deskubrí esaki te ku e tratamentu i despues e rekuperashon. Mi tabata skucha ku hopi atenshon i el a motivá mi na final di nos kombersashon pa laga hasi tèst di kanser na prostat. Komo un di e motornan tras di “Distinguished Gentleman’s Ride”, un organisashon ku mundialmente ta atraé fondonan pa kombatí kanser na prostat i tambe ta promové informashon di e tipo di kanser aki serka hòmbernan, el a hasi un petishon pa mi patrosiná e “ride” di mei 2022 kual lo a tuma lugá na Kòrsou. Mesora mi a disidí di hasi un donashon.
Yanüari di e aña aki mi tabata na un evento di kuminsamentu di aña, i un amigu di mi a konfia mi ku a detektá kanser na prostat serka dje i ku pronto lo e mester a bai operá. Mi tabata den shòk, pero sigur bon na tinu pa dun’é number di e sobrebibiente di kanser na prostat ku a pasa serka mi na ofisina. Mi amigu tabata konosé di ántes i nan a tene kontakto ku otro, esaki a benefisiá mi amigu, kende por a siña di eksperensia di e otro.
Ta e dos kosnan aki, kompletamente separá di otro, a duna mi un trankilidat enorme ora a deskubrí kanser na prostat serka mi. Unu, e kombersashon ekstenso den aprel di 2022 ku un sobrebibiente di kanser na prostat i mi amigu ku a konfia mi ku a detektá kanser na prostat serka dje. Loke tabata un lus den skuridat p’ami i un muestra di apoyo, ta e amor inkondishonal ku mi a eksperensiá di mi kasá i yu, mi famia, amigunan i tur mi kolaboradornan. Na momentu ku mi tabata kompartí mi malesa tin bes bou di emoshon, vários tabata duna mi un forsa indeskriptibel. Ta di mes ku mi ta deseá kada hòmber ku ta pasa den e mesun situashon, mes trankilidat, amor i forsa i pa realisá esaki konosementu, den ingles “awareness”, ta nesesario. Konosementu di e malesa pero sigur tambe ku posibel solushonnan i mas ku tur kos e posibilidat pa detektá trempan. Den kuadro di esei, mi ta kompartí kubo, kerido lektor, mi testimonio pa hòmbernan por laga hasi nan tèst, i muhénan por motivá nan partner, tata, ruman i yunan. Ku e meta ei mi dilanti, i ku aprobashon di Ñapa i Amigoe, pa kua mi ta sumamente gradesido, pa esun bes aki tambe lo ser publiká den Antilliaans Dagblad i na Papiamentu den matutinonan Vigilante i Extra. En partikular despues ku último djadumingu 21 di mei 2023 a bolbe organisá “Distinguished Gentleman’s Ride” na Kòrsou.
Pues hòmbernan, manera e ekspreshon na Sranang ta bisa: ‘no tek sjing, njang wisi’, difísil pa tradusié na Hulandes i Papiamentu, pero loke ta nifiká ku bo no mester tin bèrgwensa pa pidi yudansa. Papia di kanser na prostat ku bo dòkter di kas i laga tèst riba kanser na prostat. Pa konkluí e derechi di kanser?! Den e nifikashon di derechi riba kanser, afortunadamente esei no ta eksistí, loke si ta eksistí ta e derechi di biba liber di kanser i e derechi di laga hasi tèst i na detekshon e derechi pa laga trata bo i klaro e derechi pa informá bo mes riba tur kos ku ta regardá kanser na prostat. Voilà, esei ta e motibu pa skibi e artíkulo aki.
Mirto F. Murray ta abogado i partner na Murray Attorneys at Law. Un gradisimentu ta bai na promé lugá su kasa Flory Murray-Bentoera pa su apoyo inkansabel i e bon kuido, tambe na urólogo drs. Wissem Isa, dòkter di kas drs. F.E. ‘Jerry’ Semper, i sigur su famia, amigunan i kolaboradornan pa nan amor honesto i inkondishonal i last but not least Frits Terborg di “The Distinguised Gentleman’s Ride Curaçao” i staf kompleto di CMC pa nan bon kuido.




Laga un komentario