Di un inisiativa pa reskat’é for di olvido te na e responsabilidat di mantené su memoria bibu
Pa Tico Vos
WILLEMSTAD.- Awe 16 di òktober 1817, Manuel Carlos Piar a keda fusilá na Angostura, e siudat ku awe ta konosí komo Ciudad Bolívar. Un hòmber nasé na Kòrsou, ku a hasi un kontribushon importante na lucha pa independensia di Venezuela, a ehekut’é despues di un proseso militar den e mesun movementu independentista. 209 aña despues, nos ta konmemorá su morto. Pero e kondishon di Plasa Piar ta konfrontá nos ku un pregunta doloroso: kuantu rèspèt nos ta mustra realmente pa e patrimonio kultural ku ta karga su nòmber?
E pregunta aki ta surgi for di varios opservashonnan i publikashonnan. Segun opservashonnan, e lugá ta mustra mata deskuidá, shushi, falta di fèrf i un plataforma dañá. Segun evaluashon, outonan ku ta parker ei ta kontribuí na e daño. Tambe a denunsiá na vários okashon ku e emblemanan di koper di e monumento a keda hòrta. Te kaminda nos sa, e denunsianan ei no a resultá den un investigashon visibel ni den un splikashon públiko di e medidanan tumá.
Dia 4 i 5 di febrüari 2025, Tico Vos ta bisa di a publiká artíkulonan riba manuelcarlospiar.com tokante e deskuido, uso di e plasa komo tereno di parker, dañonan i piesanan reportá komo hòrta. Pues, nos yamada pa restorashon ta dokumentá. Kiko e instansianan kompetente a hasi despues, ainda no ta sufisientemente kla pa nos.
Pa komprondé kiko ta na wega, mester bai bèk na e orígen di e plasa i e monumentonan.
Dia 7 di febrüari 1959, korant Amigoe, den su rúbrika Gezien, a skirbi tokante e desishon di Bestuurscollege, e Kolegio Ehekutivo Insular, pa duna e plasa dilanti di e hotèl nobo e nòmber “Plaza Piar”. E outor a ekspresá su satisfakshon ku e rekonosementu ei, pero na mes momento el a kritiká kon poko e poblashon tabata sa di Piar. El a pidi investigashon di e dokumentonan original di su proseso i un estatua digno di su memoria. E dunamentu di nòmber na e plasa tabata, pues, parti di un esfuerso mas amplio pa duna Piar atrobe un lugá den nos konsenshi históriko.
Segun reportahenan posterior, Spectator, e revista eskolar di Radulphus College, a yuda stimulá e kreashon di Stichting Standbeeld Piar, e fundashon pa e estatua di Piar. Pues, hubentut i enseñansa tabata presente na prinsipio di e inisiativa aki. Na 1962, un hurado a skohe un diseño di e eskultor hulandes Piet Esser.
Segun Amigoe di 9 di sèptèmber 1966, a duna e enkargo na mei 1962. Gobièrnu di Antia Hulandes i Gobièrnu Insular di Kòrsou a kontribuí sinku mil florin kada un; sektor komersial a agregá un suma di un tiki mas ku sinku mil florin. E monumento tabata un inisiativa finansiá konhuntamente.
Pero e representashon di Esser a provoká oposishon. E korant a deskribí un Piar dilanti di e peloton di fusilamentu. Sociedad Bolivariana di Kòrsou a ekspresá su opheshon. Despues, bishitantenan venezolano a ofresé un otro estatua, ku a inougurá na Plaza Piar dia 5 di yüli 1963.
Aki nos mester distinguí entre dos historia. E estatua venezolano na Plasa Piar ta atribuí na Santiago Poletto Lamberti. E obra di Esser finalmente a haña un lugá na Curaçaosch Museum, Museo di Kòrsou. Un inventario di eskultura ta menshoná 1973 komo e aña di su instalashon; e fecha ei ainda mester konfirmá den archivo di e museo. E museo mes sí ta menshoná e estatua di Piar dilanti di su entrada prinsipal.
E entrevista ku Esser, publiká den Amigoe di 20 di sèptèmber 1966, ta yuda nos komprondé e konflikto mihó. E eskultor a splika ku su intenshon tabata hustamente pa representá Piar resistiendo inhustisia. Den su konsepshon, e brasanan hisá tabata ekspresá un defensa enérgiko. El a nenga ku su intenshon tabata pa kita dignidat di Piar i a sostené ku e no a kambia e diseño ku a aprobá anteriormente.
Esser a korigí tambe e informashon ku e estatua tabata bandoná riba un waf na Rotterdam. E tabata na e fundeshi di bròns na Haarlemmermeer. Su desepshon tabatin di aber ku e falta di instalashon i ku e kartanan ku a keda sin kontesta.
E potrèt rekobrá for di e korant ta hasi e eskoho artístiko ei visibel: un hòmber ku su brasanan hisá i su kara dirigí ariba.
Dia 9 di ougùstùs 1967, Amigoe a reportá ku e estatua di Esser ya tabatin vários luna den un depósito di Obras Públikas na Kòrsou. Mientrastantu, Bestuurscollege a duna Johan Hartog e enkargo pa skirbi un biografia di Piar. Su bida tabata risibí atenshon di nobo, miéntras su estatua ainda tabata warda riba un lugá.

E krónika di Antonio José Valdez Medérico di 13 di òktober 2024, ku a duna motibu pa nos reflekshon aktual, ta trese Piar atrobe den sentro di atenshon. E ta deskribí su trayektoria militar, e viktoria di San Félix i e kaminda te na su huisio i fusilamentu. E historia ei ta meresé estudio, inkluyendo verifikashon krítiko di e datonan individual. Konmemorá ta eksigí ku nos tuma tantu su kontribushon komo e preguntanan difísil tokante su morto na serio.
Asina Tico Vos ta bisa di ta yega na e responsabilidatnan di awe. Unda Ministerio di Enseñansa, Siensia, Kultura i Deporte ta keda den su tarea pa transmití nos historia i kontribuí na desaroyo di nos konsenshi nashonal? Kiko nos alumnonan ta siña tokante Manuel Carlos Piar, su kontribushon na independensia di Venezuela i e diskushon tokante su monumentonan na Kòrsou? Kon nan ta hasi e fuentenan históriko aksesibel pa dosente, alumno i e komunidat?
E inisiativa ku a surgi for di un revista eskolar ta hasi e preguntanan aki partikularmente relevante. Mas ku sesenta aña pasá, e ambiente di enseñansa a yuda pone un movementu na marcha pa hasi Piar visibel. Kon nos ta duna kontenido i kontinuidat na e esfuerso ei awe?

Un identidat nashonal ta haña kontenido ora hende por investigá nan historia, inkluyendo su partinan doloroso i kontroversial. E dos estatuanan di Piar ta ofresé un oportunidat konkreto: dos representashon di e mesun hòmber, ku diferente idea tokante Heroísmo, dignidat i inhustisia. Nan por habri kombersashon tokante ken a skirbi nos historia i ken ta determiná ki memoria ta haña un lugá den espasio públiko.
P’esei por spera un kontribushon visibel di e ministerio: material di enseñansa basá riba fuentenan verifiká, kolaborashon ku Archivo Nashonal i Museo di Kòrsou, i un programa di konmemorashon ku ta envolví skolnan i e komunidat. E konservashon físiko di Plasa Piar ta eksigí tambe koordinashon ku esnan responsabel pa su maneho i ku e servisionan públiko kompetente.
Te kaminda sa, awe, 15 di òktober 2026, no a risibí informashon di un programa públikamente konfirmá pa e konmemorashon anual. Mientrastantu, e kondishon di Plasa Piar ta eksigí kontestanan konkreto. Ken ta manehá e monumento? Kiko a wòrdu hasi ku e denunsianan tokante e emblemanan ku a disparsé? Ki ora lo drecha e plataforma i su entorno? Kon lo prevení daño nobo kousá pa parker? I si tin plan pa move e monumento òf remodelá e espasio, unda e komunidat por konsultá e plannan ei?
Reskatá Piar for di olvido tabata, na su tempu, un desishon konsiente. Lag’é disparsé atrobe tras di sushi, daño i silensio institushonal lo ta un desishon di nos generashon. Nos rèspèt pa patrimonio kultural mester bira visibel den loke nos ta hasi pa konserv’é.




Laga un komentario