Tyshaini Bruno sosiólogo na Ulanda; pero e realidat ta mustra ku tin diskriminashon struktural
Hendenan ku no ta Hulandes Europeo ta enfrentá nan mes ku vários opstákulo na Hulanda. Pa un tempu largu esaki tabata djis un sintimentu, pero un yu di tera, Tyshaini Bruno, a demonstrá ku e no ta solamente un sintimentu, sino un bèrdat komprobá. El a logra esaki dor di su Master Tésis na Vrije Universiteit Amsterdam, den e fakultat di Sosiologia.

Krea espasio pa Inklusividat
Resientemente, Tyshaini a finalisá su master ku un tópiko ku tin un peso grandi, no solamente pa e, sino pa nos tur ku ta yu di Kòrsou. Su investigashon ta basá riba e pregunta fundamental: “Hendenan ku no ta Hulandes Europeo, kuantu oportunidat nan ta haña na Hulanda, spesialmente den posishonnan den gobièrnu òf instansia gubernamental?” E pregunta a pone lus riba kuantu chèns un ámtenar ku no ta Europeo ta haña pa subi den su karera.
E konklushon di e investigashon ta kla: hopi di e posishonnan mas haltu, e topfuncties, ta keda predominántemente blanku. Un motibu esensial pa esaki ta falta di “network”, e konekshon sosial i profeshonal ku ta habri porta. Hendenan ku no ta Hulandes Europeo simplemente no tin mesun akseso na e retnan aki. E punto aki ta bai mas leu ku solamente un falta di konosementu personal. Sosiológikamente, tin struktura i faktornan históriko i kultural ku ta limitá akseso pa sierto grupo. Esei ta mustra ku nos ta papia di mas ku un esfuerso individual, sino nos ta papia di un sistema ku por sigui ekskluí, meskos ku nos ta papia di un sistema ku mester krea espasio pa inklusividat.
Bida ta manera un pùzel
Tyshaini ta konta ku su bida na Kòrsou i na Hulanda a kontribuí enormemente na e manera ku e ta mira mundu. E ta bisa ku semper e ta karga tur dos pais den su tas. “Mi ta un yu di Kòrsou puru; tur loke mi hasi, mi ta kòrda riba Kòrsou.” Ora Tyshaini a bai biba Hulanda, el a kontinuá ku su edukashon na Papiamentu, mesun norma i balor. Pero na un momentu el a enkontrá su mes den un mundu ku ta diferente, ku otro hende, otro kultura i otro manera di pensa. Segun Tyshaini, su ambishon semper a sirbi manera kompas. “Pa bo sigui krese, bo mester wak bon kiko bo ta hinka den bo tas, kiko bo ta usa pa kontribuí na bo mes desaroyo i pa bo por destaká den tur loke bo ta hasi.” E ta mira esaki komo un di e benefishinan mas grandi di tin dos kultura ku ta forma bo, ku ta duna bo un fundeshi mas amplio pa nabegá den un mundu diverso. E ta agregá ku e no a studia na Kòrsou. El a biba na Kòrsou te ku su 13 aña. For di e tempu ei, e tabata karga den su kurason e deseo ku tur kos mester ta honesto. Tur kaminda ku el a bai, semper e ta pensa riba e importansia di honestidat. E deseo aki ta un gran motibu dikon el a skohe pa studia “Forensys onderzoek.” Tyshaini ta mira bida komo un pùzel, i kada bes un piesa ta keda konektá, i e ta bira un kompletu.
Desigualdat den funshonnan haltu

E ta sigui splika kon e konekshon ku kas a influensiá su eskoho pa studia sosiologia. Tyshaini ta splika ku sosiologia no solamente ta trata di diversidat i inklusividat manera su investigashon ta mustra, sino ku e ta personal. E parti spesífiko aki ta loke ta duna peso na su investigashon, paso su mes eksperensia a guia e direkshon di su estudio. “Mi no ta Hulandes Europeo, mi a haña mi ta siña kon pa dil ku e eksperensia aki for di skol, promé ku mi yega master. E kaminda ta un tiki mas duru ku hopi hende ta imaginá,” e ta konta. Tur esakinan a mustra ku su punto di salida ta distinto. “Nos komienso ta un tiki mas patras ku e Hulandes Europeo. Bo no sa sigur si esaki ta semper asina, pero bo ta sinti ku, no ta importá kuantu esfuerso bo ta hasi, e no ta sufisiente.” E sintimentu ei a lanta preguntanan grandi den dje. El a sinti e nesesidat pa wak bèk, pa analisá dikon esakinan ta pasa i kon e sifranan ku ta mustra desigualdat den funshonnan haltu na Hulanda ta keda ripití den historia.
Nos no tin konekshon ku e ulandes oropeo
Tyshaini ta bisa ku su investigashon a konfirmá ku loke e tabata sinti, efektivamente ta un realidat: e persepshon di Hulandes Europeo kontra hendenan ku no ta Hulandes Europeo. Manera el a splika, “Al final di dia e kontesta tabata mas simpel ku mi a pensa: nos no tin konekshon.” E konklushon aki ta fundamental. Si bo no tin akseso na e tipo di konekshon ku ta habri portanan, bo ta keda afó. E sintimentu ku e tabata tin ántes a bira un konfirmashon: falta di konekshon ta stroba nos. Pa por drenta den e sirkulo, bo mester keda mirá manera “un di nan.” Na Hulanda, hopi di nos yu di Kòrsou ta keda patras. Nos ta mas tímido, nos ta tin un aksènt, òf nos simplemente no ta bisa loke nos ta pensa. Esakinan ta hasi ku e portanan no ta habri fásil pa nos, i konsekuentemente nos no por formá parti di e konekshon ku ta fundamental pa subi. E resultado ta ku nos ta pèrdè oportunidatnan ku otro hende ta haña natural. Tin bia un funshon ta habri, pero bo no ta keda informá. Òf nos no tin un mèntòr ku ta guia nos, manera un lider den e mesun tim. Esakinan ta pone ku nos ta sinti nos mes manera un isla den un organisashon. E investigashon ta mustra kla ku esaki ta krea un divishon real den trabou, un separashon entre Hulandes Europeo i esnan ku no ta Europeo, ku ta krea bareranan di inklusividat i mobilidat.

Investigashon pa munisipio di Amsterdam
El a haña un puntuashon di 8.5 pa su investigashon riba e tópiko interesante aki. E ta konta ku e puntuashon a duna e un sintimentu di satisfakshon i orguyo, tantu mas ku su tésis a keda kontrolá pa dos Hulandes Europeo. “Esei a kita tur duda. Mi a sinti hopi kontentu ku mi por a duna bèk, paso mi ta kere ku e investigashon por keda usá dor “beleidsadviseur”,” e ta bisa ku orguyo.
Su investigashon a keda skibí pa un di e Gemeente mas grandi na Hulanda, esta Amsterdam, ku lo usa e investigashon pa drecha nan pólisa di inklusividat. E pólisa ta duna garantia ku tur hende mester haña mesun oportunidat. Sin embargo, e reglanan ku ta eksistí aktualmente no ta tene kuenta ku e puntonan ku e investigashon a revelá. Por ehèmpel, ora un hende ta solisitá, por tin sistema ku ta tapa e nòmber i bo ta keda evaluá riba kapasidat, skol ku bo a kaba i bo eksperensia. Pero den práktika, segun Tyshaini su investigashon, e faktor kultural i lingwístiko ta sigui hunga un ròl grandi.
Den e entrevistanan ku el a hasi, trahadónan a splika ku si un hende ta biba mas tiki tempu na Hulanda i ta papia ku aksènt, e por keda mirá komo “ménos profeshonal.” No ta ku intenshon pa hasi malu, sino un proseso sosiológiko ku ta mustra ku inkonsientemente hende ta trèk mas lihé na un otro ku nan por relashoná kuné. “Bo ta sinti ku e hende no ta manera bo, i sin ku nan ke, nan ta bai ku un otro kandidato ku ta mustra i papia mas manera nan,” e trahadónan a konta.
Esei ta krea un kontradikshon interesante riba papel, e kriterionan ta kla, pero den práktika, e preferensia ta konta mes tantu. Pa abo ku ta apliká, e eksperensia ta hopi frustrante paso bo ta duna tur di bo parti, bo ta hasi bo esfuerso, pero final bo ta keda afó, i e otro kolega ta bai aden. Segun Tyshaini, tin hopi indikashon ku e mesun dinámika aki por ta un motibu sentral tras di e desbalansa ku hende no Hulandes Europeo ta enfrentá den mundu di trabou na Hulanda.
Pone reglanan pretu riba blanku
Resientemente, Èkstra a publiká un artíkulo for di Rotterdam den kua a mustra ku den hustisia, , nan tin un proyekto inovativo, ku ora un persona tin di keda prosesá, no ta sa si e ta di Aruba, Boneiru, Kòrsou òf di Hulanda. E meta ta pa evitá ku prehuisio òf imágen kultural ta influensiá desishon. A puntra Tyshaini kiko su opinion riba esaki ta i el a menshoná ku anonimidat ya ta un parti di e pólisa ku algun instansia ta purbando. Sin embargo, el a indiká ku ora un persona bai un entrevista di trabou, e anonimidat ta desaparesé. “Esei ta presis e punto di mi investigashon,” e ta splika. “Tin bia e faktornan ku ta influensiá ta hopi simpel, pero nan no ta haña atenshon i nan no ta keda solushoná asina fásil. Solushon no ta kita nòmber for di un dokumento, sino ku mester kuminsá ku reglanan pretu riba blanku, mester ataká e problema na su lombrishi.”
Segun Tyshaini, tapa un nòmber por atrasá un desishon, pero na final bo ta sintá den un kamber i e persona ta dilanti di bo, e imágen real di e persona ta aparesé. “Esei ta mustra ku pa logra inklusividat, nos mester ataká e struktura i e manera di pensa ku ta pone hende den desbentaha promé.”


Deskriminashon struktural
Tyshaini ta bisa ku tin vários parti di su investigashon ku a sorprendé e, “pero un ku a saka mi for di balansa, tabata ku mi a deskubrí ku hopi hende mas tin e mesun eksperensia ku mi.”
Un di su respondentenan a splika ku, den su trabou na Gemeente, ounke e ta “hoogopgeleide” i rekonosí komo un profeshonal fuerte den su área di lei, ora e ta papia, koleganan no ta kere loke e ta bisa. “E ta bisa ku hopi bia, den un reunion, ora e duna un punto, e otro hende ta bai puntra un kolega blanku pa konfirmashon, manera un tipo di kontrol mekanismo, puramente dor di kon e ta mustra.”
Tyshaini a konta ku e mes a pasa den un situashon similar durante su estudionan. “E kos aki ta un shòk, paso bo ta sigui tur regla, studia hopi, logra bo diploma, bira eksperto den bo área. Pero meskos ku bo ta prepará, meskos ku bo ta papia ku seguridat, por tin un kolega ku no ta tuma bo na serio. E ora ei bo ta keda ku e pregunta: kiko mas bo mester hasi?”
Segun e, e realisashon aki ta pone un peso emoshonal grandi. Hende ta kere ku edukashon ta eliminá opstákulo, pero e realidat ta mustra ku tin diskriminashon struktural.
Diskushon na nivel polítiko na Hulanda
Tyshaini ta splika ku e tópiko ta aktual i relevante. “E ta un tópiko ku tei kaba, i diferente media a deskubrí ku den funshonnan haltu, solamente 1,3% di hende ku no ta Hulandes Europeo tin posishon haltu. E ta hasi doló, paso Hulanda ta hopi diverso, pero na realidat falta hopi di esaki.” Tyshaini su opinion personal ta ku gobièrnu mester reflehá su pueblo, pa tur hende sinti nan mes representá. “E gobièrnu ku nos tin awor, i tur e representantenan, no ta representativo sufisiente. No ta solamente mi kreensia; mi investigashon tambe ta mustra esaki. Mi speransa ta ku ora nan kambia algun kos den e pólisa, nos por yega mas serka di un gobièrnu ku ta realmente diverso, sigur den e nivel mas haltu kaminda desishonnan ta tuma lugá.”
Tyshaini ta enfatisá ku e ta disponibel pa kontribuí. Su investigashon a forma parti di un tim di investigadó grandi, finansiá dor di gobièrnu, ku yama “Mederlandse Wetenschappelijke Organisatie,” kaminda el a logra su Master Tésis. E ta indiká ku e ta úniko yu di Kòrsou den e grupo, pero tin mas hende di koló. Su investigashon ta direktamente relatá ku su sintimentu i eksperensia personal, ku ta duna un balor adishonal pa e diskurso polítiko ku lo sigui na Hulanda.
Retonan prinsipal
Tin vários reto ku bo por topa kuné den tipo di investigashonnan manera esun di Tyshaini. E ta splika ku un di retonan prinsipal ora bo ta hasi un investigashon ta bo strategia. E ta sigui splika ku e tabata kier a hasi su investigashon di Belastingdienst, spesial den e periodo ku tabata tin hopi atenshon riba e notisia di “toeslag-affaire” (froude). “Esaki tabata un tema hopi sensativo, paso hopi hende tabata tin problema ku Belastingdienst, pa motibu di diskriminashon, kaminda hopi mayor a haña nan den situashon difísil, paso Belastingdienst tabata tin e persepshon ku nan tabata kometé froude,” Tyshaini ta konta. E ta indiká ku Belastingdienst a keda hopi mal mirá den notisia, i esaki a influensiá e nivel di akseso ku e por haña pa hasi su investigashon. “Mi mester a krea un strategia kon pa mi manehá e situashon, paso e tema tabata hopi sensativo. Pero pa motibu di protekshon di hende i pa no bai den hopi detaye, mi a disidí pa kambia mi investigashon pa Gemeente di Amsterdam,” Tyshaini ta splika. E eksperensia aki a mustra ku den investigashon ku ta trata di diskriminashon i diversidat, ta importante pa manehá e situashon ku konsiderashon, respetando e miedu i reservashon di hende ku ta envolví.

Kolo i idioma ta un barera
Tyshaini ta indiká ku banda di nos koló ku ta un barera, e idioma tambe ta hunga un ròl importante. “Esei ta un di e faktornan ku ta influensiá, manera mi a splika den mitar di un di mi kapítulonan di mi tésis, Hulandes ta duna hopi balor na nan idioma,” e ta konta.
E no ta simplemente papia e idioma bon, sino tambe e aksènt ku bo tin. Manera Tyshaini a menshoná anterior, si bo no ta papia Hulandes korektamente, espesial den e konteksto di gobièrnu, bo por keda mirá manera un ámtenar ku ta ménos prepará òf profeshonal. Na otro banda, si bo ta dominá e idioma i bo por usa e korektamente, esaki ta duna bo un benefisio den bo karera. Tur hende ku no ta dominá e idioma perfektamente ta eksperensiá desbentaha, i esaki no ta traha na nan fabor.
Kuminsá uni
E parti ku mas ta satisfaktorio den henter e investigashon, Tyshaini ta bisa, ta ku el a logra pone riba papel e stèm di e hendenan ku el a studia, i por bisa ku e ta reflehá e realidat. E investigashon ta mustra pretu riba blanku, ku loke nos ta sinti ta real loke ta pasa tras di kortina. E ta duna posibilidat pa hende wak ku e stèm ku e ta presentá ta bèrdat. E ta pone ku nos tin ku bai pensa, ku si nos ke un bon kolaborashon ku Hulanda, nos mester kuminsá uni.
Estudio forénsiko
Tyshaini ta bisa ku e tin un “HBO in Forensys Onderzoek”, ku ta algu kompletamente diferente, pero e ta kombiná hopi bon ku otro área. Hopi hende ta pensa ku Forensys Onderzoek ta solamente investigá morto, pero e ta bai mas leu. Den Tyshaini su dia diario e tabata investigá froude finansiero, manera un direktor ku a hòrta sèn, I e kompania ta aserka e pa e analisá kon e froude a tuma lugá. Den su investigashon el a konstatá ku e pólisanan ta hopi bon skibí riba papel, pero te ainda tin hopi buraku kaminda hende por usa nan poder pa mal usá e reglanan pa nan propio benefisio.
Esaki a inspirá Tyshaini pa bai den e área di estudio aki. El a keda fasiná pa komprondé kon e pólisa ta skibí un manera pero kon diferente esaki ta den práktika. Tur e puntonan aki huntu a buta ku el a tuma e desishon pa bai studia sosiologia. Sosiologia ta duna bo e konosementu pa komprondé komportashon di masa di hende i e interakshon ku otro. Ku e konosementu di sosiologia bo por komprondé e buraku ku tin den e pólisa i sa kua akshon bo mester tuma pa por yuda e hende. “Ora mi a bai skibi mi Master Tésis, mi a haña ku e tópiko di diversidat i inklushon tabata aktual i relevante den e periodo ei, i e tabata tambe hopi personal, paso mi mes ta un Hulandes no Europeo. Asina, mi a disidí pa apliká mi ekspertisio pa por yuda e pólisa aki”.




Laga un komentario