Edishon Di Imprenta

40 aña Asosashon Promoshon Konsenshi históriko ku hopi logro

Komparti:

Gibi Bacilio

Asosashon Promoshon Konsenshi Istóriko ta kumpli e aña  aki 40 aña . 40 aña di lucha pa trese e konosementu i e konsientisashon den komunidat pa loke ta nos héroenan, nos pasado i pa dun’e honor. Tirando un bista bèk den e 40 aña nan ei, Gibi Bacilio ku tei for di su fundashon ta mustra riba nan logro di mas grandi.

E logro di mas grandi

 Den entrevista ku Djasabra, kontinuashon di parti di e entrevista anterior (2 siman pasá) riba e marcha di lus, Gibi a bisa ku e logronan di mas grandi ta esnan ku no por midi. E tin gana di por a bisa ku tempu nan a lanta tabatin 100 hende ku konosé e historia i awe tin mil, pero esei no por pasobra no por midié. Pero e ta mir’e i sintié si ku muchu mas hende sa di  e historia di Kòrsou rondó di lucha pa libertat, muchu mas hende a kuminsá bai Rif tambe. No mester lubidá ku ántes tabata kore ku hende si nan bai Rif. Gibi ta kòrda un bia ku Bebe Rojer tabata tira diskurso na Rif i polis a bin kore kuné pasobra no tabatin mag. I  e kontesta di Bebe tabata “mi no ta tirando diskurso, ta pensa mi ta pensa na bos haltu”. Algu bunita pa kòrda segun Gibi. E logro di mas grandi i no solamente ku APKI ku a lanta na 1986, pero tur ku tabatei promé, a pone ku muchu mas hende sa apesar ku enseñansa no ta duna esei, pero nan sa di historia di Kòrsou i di voral di Tula i e héroenan.

 

Hopi traba pa purba kita tereno na Rif

 

Tambe nan a logra ku tin awor aki un parke Lucha pa Libertat ku no ta APKI so a sòru pe, pero fundashon Parke Nashonal  manera Lionel Janga i Frank Kirindongo ta esnan ku a lucha pasobra kier a kit’e i asta a kue un pida for di e parke. I awor aki mester paga bon tinu pasobra ta un área turístiko. I ta kada bes nan ta keda konfrontá ku e trabanan aki manera algun dia pasa a manda bisa nan ku nan no a paga Erfpacht siendo nan a paga asta mas. Ta kosnan segun Gibi Basilio ku ta sosodé, i keda hasi pa nan por bai di einan. Meskos ku nan ta haña algun hóben ta bin bisa ku nan mester bai otro kaminda pasobra einan esta a Rif a kita kabes di Tula afó i nan no ke bai einan, ta kos mahos i ta hasi doló i pa mihó bai otro kaminda i habri otro parke. A hendenan ku ta keda mandá pa hasi e kosnan ei. Otro bia hende ta purba stroba e aktividat di 17 di ougùstùs dor di riba e mesun dia ei pone algu na Brionplein i gobièrnu ta duna nan pèrmit tambe. I pa kolmo e mesun orario. E kosnan aki no por segun Gibi. I p’esei nan a pidi gobièrnu pa stòp.

Parke di lucha pa Libertat ta un logro

 

E parke di Lucha pa libertat sigur ta un logro. For di 1998 nan tin e parke ei i nan ta purba kuid’e i nan tin plan grandi manera un teater na airu liber einan. E ta sigur ku ora e teater bin mas hende lo bin. Nan ta besig ku hendenan ku plaka pa por hasié.

 

Festivalnan históriko

 

Otro logro na e tres festivalnan di teater históriko. Gruponan di teater a haña tayer  i nan a traha obranan di teater abase di loke a haña den e tayernan i a presentá teater riba historia. Tabatin un na Centro Pro Arte, e di dos tabata na Isla Berde i e di tres tabata nèt tempu di Covid nan a laga Crispulo bin ku un idea i a graba e gruponan i pas’e na televishon. Míles di hende a mir’e.

 

Tin masha hopi material

 

Tambe APKI tabatin diferente publikashon huntu ku otro organisashonnan entre otro bukinan. Tabatin Lucha pa Libertat lucha pa katibu nan a asta bolbe publik’é. I asina nan tin material pa por desbaratá loke gobièrnu ta bisa esta ku historia di e lucha no por bai skol pasobra no tin material. Esaki no ta kuadra ku bèrdat segun Gibi. Kisas 40 aña pasá, pero awendia tin masha hopi material. Esaki ta nifiká ku nan a aportá na material, yen potrèt i filmashonnan di aña nan.

 

I finalmente e despensa

 

APKI semper a enfatisá ku no ta fecha ta importante pero echo. I no por keda sin menshoná segun Gibi Bacilio ku APKI tabata instrumental den e echo ku (eks) premier Rutte tòg a usa e fecha di 19 di desèmber pa pidi dispensa. Dia 19 di desèmber 2022, durante un diskurso ofisial na Nationaal Archief na Den Haag. Rutte a pidi diskulpa na nòmber di Gobierno hulandes pa e papel ku Estado hulandes a hunga den sklabitut, komèrsio di hende sklabisá i e konsekuensianan di esaki.E diskulpa tabata dirigí na tur hende ku a sufri bou di sklabitut, nan desendientenan i e komunidatnan ku ainda ta sinti e konsekuensianan di e pasado aki, inkluyendo Kòrsou, Aruba, Boneiru, Sint Maarten, Saba, Sint Eustatius i Sürnam. Durante su diskurso, Rutte a pronunsiá e palabranan na Papiamentu: "Awe mi ta pidi diskulpa." Ademas, el a menshoná Tula, e héroe di resistensia di Kòrsou, i Gobierno hulandes a anunsiá su intenshon pa rehabilit'é ofisialmente.

Na Kòrsou, sekretario di estado Alexandra van Huffelen a representá Gobierno hulandes durante e aktividatnan relashoná ku e diskulpa.

I meskos ku nan a aportá na e koma i meskos e prosesonan di reparashon ku ta kanando. I tambe ta nan tabata instrumental ku Ulanda a rehabilitá Tula komo Héroe. Gibi ta kòrda den tur e diálogonan i Ulanda  a puntra kiko nos ke i a logr’e na ougùstùs 2023 ku Ulanda a rehabilitá Tula.

Habri porta pa historia di Kòrsou den enseñansa

 

Loke ku nan ke pa logra i ku ainda no a yega einan ta ku enseñansa mester habri porta pa historia di Kòrsou. Esei ta esun di mas difísil i yen traba ku argumentonan. Un di e argumentonan di mas foto ta ku no tin sèn i siendo tur hende sa ku tin sèn. I Ulanda mes a bisa ku ta bai den e proseso di reparashon i gobièrnu tin di bin ku su master plan pa mustra riba e retrasonan i eiden ta hinka ku historia mester bai skol i ku esei ta kosta tantu sèn. Pues no bisa ku no tin sèn pero por logr’e. No ta pidi ta pidi pero ta un derechi i por usa e sèn di reparashon pa entre otro historia drenta skol. Usa e sèn di reparashon pa nos historia.

 

Awor si mester bai pa independensia

 

Retraso tin na Kòrsou riba tur tereno pero mester traha plan i usa e sèn di reparashon. I Gibi a pone énfasis loke nan tin den nan statuto esta ku awor si Kòrsou tin di bira un pais independiente/soberano. Esaki segun Gibi pasobra Ulanda a bai den asamblea di nashonnan uní, sin konsultá ku Kòrsou i vota riba e resolushon di Ghana ku ta bisa u e krímen di mas horibel ku humanidat a yega di kometé ta e komersio di katibu transatlántiko. I Ulanda tabata den e asuntunan aki i ku tin un pais manera Kòrsou yen retraso debí na sklabitut, ta apstené di voto. I pa kolmo den nos nòmber. I komo Kòrsou no ta un pais independiente e no por vota i no por papia. Mester yega einan sino bo no ta konta. I Ulanda a mustra ku loke el a hasi den asamblea general ta pasobra nos no ta konta.

 

Un eksposishon grandi

 

Den kuadro di 40 aña APKI lo bin un eksposishon grandi, kos paden, pafó i den kaya ku lo mustra e proseso di emansipashon di nos pueblo for di 1 di yüli1863 te awe. I den dje lo haña tur e nòmbernan di e luchadónan.

 

Tula ta biba pa semper

 

Despues di 40 aña  di APKI i rehabilitashon Gibi a bisa ku si awe Tula lo a para su dilanti e lo a bis’e “Tula ora mi a komprondé mihó bo vishon, mishon, strategia, pashon pasobra ta masha tiki a skibi di bo, pero danki dios pa kombersá ku Pastor Schinck pasobra eiden ba laga nos sa ken bo ta., Ora mi a komprondé e esensia ei mi di, ata un lider, ata un símbolo ku ami ke sigui komo Gibi Bacilio. Ami a sigui bu for di prinsipio te awe. Ma yora ora pa komprondé ora abo hustamente nan a mata. Mi a yora 3 di ougùstùs ora reino ulandes a kita e nòmber mahos di kriminal for di bo i rekonosé bu komo héroe di nos tur i rei Willem Alexander a bisa ‘bo ta un gran hòmber’. Mi ke yama bu danki pasobra mi sa kon duru bo a lucha i ku bo mes hendenan a traishoná bu. I mi ta sigur ku lo bo bisa mira kon nos a tene bo spiritu bibu. Ta abo ta para riba Rif ku e mukel i nos no ta kla ainda pasobra mester kaba di kibra e sklabitut mental. Bo a muri pa nos pasobra poko lider ta muri pa nan mishon i meta. Bo por porfabor sigui inspirá mi pa mi karga e batuta aki. Na nòmber di esnan ignorante i esnan ku no sa ken bo ta., mi ta bisa bu danki i Tula ta biba pa semper”.

 

 

 

Pastor Jacobus Schinck i Tula: e enkuentro históriko di 1795

 

Pastor Jacobus Schinck tabata un saserdote katóliko ku a hunga un papel importante durante e rebelion di hende sklabisá na Kòrsou na 1795, bou di liderato di Tula.

Schinck a aktua komo mediador entre gobierno kolonial i Tula, ku tabata eksigí libertat pa hende sklabisá.

Kiko a sosodé?

Dia 19 di ougùstùs 1795, dos dia despues ku rebelion a kuminsá na plantashi Kenepa, pastor Schinck a topa ku Tula na Porto Mari.

Durante e enkuentro, Tula a splika dikon e hendenan sklabisá tabata luchando pa nan libertat.

Den e relato ku Schinck a registrá, Tula a bisa, segun tradukshon na Papiamentu:

"Nos a wòrdu demasiado maltratá. Nos no ta buska pa hasi ningun hende daño, ma nos ta buska nos libertat!"

Tula a hasi un pregunta fundamental na e pastor: si tur hende ta desendiente di Adam i Eva, dikon un hende por tin derecho di tene otro den sklabitut?

El a konta tambe kon hende sklabisá tabata sufri maltrato, asta mas tantu ku bestianan.

Kiko tabata e papel di pastor Schinck?

Schinck no tabata representante di e rebelion. Gobierno kolonial a mand'é pa negoshá ku Tula.

Su relato ta un di e dokumentonan históriko mas importante, pasobra e ta konservá parti di e palabranan i argumentonan di Tula.

Artíkulonan relashoná

Laga un komentario