Mikayla Vieira Ribeiro a nase i krese na Kòrsou i aktualmente ta maestro na skol sekundario i tambe bibliotekaria na Ulanda/Amsterdam. El a hasi un investigashon den sanashon di e relashonnan ekológiko den literatura papiamentu. Mikayla su pashon ta skibí, lesa i tradusí poesia den sinku idioma, ku e ta dominá, di kual un sigur ta nos dushi papiamentu. I tabata un plaser pa nos di Djasabra por a papia ku Mikayla i pa nos sa kiko mas por spera di dje. Pa su bachelor el a studia Black Studies den literatura i pa su Master el a studia literatura i a konsentrá den literatura ekológiko di nos islanan.
Investigashon sanashon ekológiko
Mikayla ku hopi smak a konta nos kiko su estudio/investigashon ta kontené. El a splika ku e ta dosente i literatura ta su vak i e sa esei basta bon. Bibando na Kòrsou el a ripara ku e tema ekológiko ta hopi importante i awor aki ku asta mas. Ta parse ku hopi bia e investigashon ta mas den direkshon di biologia, sientífiko i el a pensa ku tin hopi konosementu pero ménos literatura. E ta kere ku mester drenta e tema i hasi investigashon. Den su master el a kuminsá lesa pa konosé nos literatura. Nos tin un tradukshon riku i grandi i e ta kontentu di a kuminsá esaki di forma asina amplio. El a sera konosé ku hopi buki di antianonan i oropeonan ku a skibi, di literatura na ingles i tambe literatura na papiamentu, kantika, poesia. Ora el a bai mas profundo den e tema ekológiko el a ripara ku si nos ke sa realmente di e relashonnan ekológiko, di sanashon di e teritorio, esaki mester ta na papiamentu. Ora ta papia di teritorio, papiamentu ta di e teritorio aki. Papiamentu tin algu ku kualke hende rònt mundu ku ta papi’e, tin un konekshon ku e tera. Asta si ta na Colombia, Merka ets ets ta pasobra bo tin famia di aki banda i semper tin e konekshon ku e tera. I p’esei el a kuminsá asina. Mikayla a ripara ku naturalesa ta un fuente hopi grandi den literatura i p’esei el a bai mas spesífiko den relashonnan, ku no ta focus riba hende so, pero di e protagonista di bestia òf e tera mes i tambe di relashonnan di sanashon i ku tin e konsiensia dekolonial òf di rasa ku ta hopi importante. E no a bai den e direkshon di literatura ku ta selebrá naturalesa pero ku ta trata temanan di sanashon ekonómiko, relashonnan sosial ets ets.

E kreatividat
Ora nos ta papia di sanashon segun Mikayla a splika, ku si ta temanan ekológiko riba nos islanan mester komprondé ku tin un trouma riba e teritorio i den e teritorio kemen den nos tambe. Si bai studia djis problemanan ekológiko, no ta djis sientífiko pero ta problemanan/ konfliktonan den sosiedat ku e relashonnan ei. Mikayla no solamente kier a konsentrá riba e problemanan, pero e kier a wak kon nos eskritornan a trata e temanan i purba di sana. E ora ei nos no ta keda den un estado di djis konflikto, pero e kreatividat ku nos tin, den nos kultura i tera i kon ta bai sana.
Nos tur por sana

Kon leu òf ki direkshon Mikayla lo ke bai ku su investigashon? Esei ta otro punto den e entrevista ku nos a toka ku Mikayla. I el a splika ku su meta final ta ku nos tur por sana. Komunidat ku ta biba aki, por sana. Hopi bia ta haña ku hende ta hasi su kos pero si nos ta purba hasi kos i pensa ku nos ta isolá i ke sana, si wak den literatura ta ripara ku tin henter un relashon pa manehá esaki.Loke e kier a mustra ku e estudio di literatura ta pa kue konosementu ku ya tei, i kisas nos a lubidá riba nan òf tambe porta ta den archivo i poko skondí. Den kaso di e estudio di Mikayla, el a purba drenta un tiki mas profundo.
Memoria ekológiko
I ora studia literatura, nos hendenan ta hasiendo sufisiente pa sanashon? Mikayla a bisa ku hende ta hasi kos i esei por wak tur kaminda e trabou ei pero si e ta sufisiente e no sa. Ainda ta wak ku tin hopi desaroyo ku no ta tene na kuenta nos relashon ekológiko. No ku e ta malu pero falta di e memoria ekológiko.
E lugá di doló tabata e refugio
I ora ta papia di sanashon naturalmente nos mester a toka e tema di sklabitut. Mikayla a splika ku sanashon ta bai asta te e temporada promé ku sklabitut. Pa loke ta e sanashon ei, si e ta sufisiente òf no, el a bisa ku pa e no ta asuntu di sufisiente òf no. E ta gusta wak unda ta e posibilidatnan. Por ehèmpel el a studia e literatura di Aventura di un Kriki di Elis Juliana, E ibis hende raton di Frank Martinus Arion, i Orkan i Guillermo Rosario.Den e Ibis hende Raton ta un kuenta kòrtiku ku ta konta e mundu di bestia ku ta bin huntu pasobra nan a ripara ku e hendenan ta destruí e mundu i nan ta bin huntu pa wak kon ta bai salba e mundu i kon e bestianan ta hasié ku e hende. I asina ta krea e Ibis hende Raton ku ta un meskla di pasado, di parti e indjannan i di futuro. Den e kuenta ei tin un pida kòrtiku ku e flamingonan di Boneiru ku komo tin asina tantu turismo nan ta hui bai Kòrsou den e zoutpannan aki i ta haña un refugio aki,. Ora Mikayla a lesa esei el a haña ku ta un manera pa konektá e presente di turismo i desaroyo i e historia di sklabitut pasobra e zoutpannan ta un teritorio troumatisa. Hopi trabou i opreshon i doló. Den e kuenta no ta bisa ku e zoutpannan ta great pero den e historia ta konsiderá e zout pannan komo un teritorio kaminda e flamingonan a hui di e desaroyo turístiko i a haña an salbashon einan. I e ta skibi di un manera nobo, nara e teritorio di un manera nobo ku ta rekonosé e historia di sklabitut pero ta bisa ku e salu no mester ta un lugá di trouma so pero e por ta tambe un lugá di refugio i pa biba trankil. E tabata un sanashon i refugio pa e flamingonan. E kurpa no ta di e zoutpannen ounke e trouma tei, pero e kurpa ta bira un desaroyo mas.

Kiko nos ke pa futuro
Mester wak e futuro, presente i konektá esaki ku e pasado. Si no hasié i si no konektá ku e pasado pa e sanashon nos lo hasi meskos kada bes segun Makayla i nunka lo sana. Mester tin un vishon di futuro i pensa kiko lo bai pasa ku e islanan den 20 aña pasobra si sigui hasi sierto kos lo no tin laman pa hende bai pasobra laman ta un sanshon pa hende. Si sigui meskos lo no tin lugá pa hende sana mas. Mikayla a menshoná 20 aña pero e por ta 100 aña pero e por ta otro aña tambe.
Ta djis e kuminsamentu

E investigashon ku Mikayla a hasi kisas pa hopi hende ta profundo, pero e ta mir’e djis un tiki asina i e lo bai sigui mas den dje. E ta un investigashon ku a tum’e algun aña pero e ta djis un kuminsamentu. El a hasi literatura skibi pero tin hopi kuenta i kantikanan ku ta hopi importante i esei tambe e tin di investigá. El a bisa ku e lo hasié pero ta bo pa hopi hende hasié. Pe tabata importante pa hasié un método den literatura lokal, ku ta funshoná den papiamentu. E no a krea metodológiko su so pero a tuma di Joycelin Clemencia, di Richinel Ansano i otro intelektualnan karibense. Pero presis kiko e ta bai bira e no sa ainda.
Lesamentu
Lesamentu ta masha importante. Ku lesamentu bo ta sa hopi di bo pasado, di bo presente i determiná bo futuro. Mikayla ta bibliotekaria i e ta siña muchanan di lesa mas. E ta kere ku mester rekonosé e konosementu ku ta den komunidat i den nos kurpa. No djis wak pafó pa solushonnan i asta di kuantu, historia di televishon pero no ta di pafó so. N os mester rekonosé e konosementu den nos komunidat, sinta ku hende grandi i skucha nan, sinta ku muchanan pasobra nan tin un kreatividat asina fuerte. E saku tin hende ku tin un doló ora ta trata di lesamentu i e ta haña ku e tin di aber ku hopi kos entre otro ku enseñansa, kon ta siña idioma ets ets. Pero tin hopi di esaki trahando den enseñansa, den eskritornan pa yuda den esei. Nos hóbennan no ta gusta lesa masha i Mikayla ta kere ku ora lesa bo tin di rekonosé bo mes den esei. I pa esun ku no ta wak su mes den literatura, Mikayla ta rekomendá pa bo skibi. Skibi bo mes den bo kuentanan i skibimentu no ya djis buki pero tin tambe den muzik. Esei tambe ta un manera di konta kuenta i historia.


Fondo pa skibi
Mikayla a atmirá i apresiá ku tin diferente organisashon ta konsentrá den skibimentu aktualmente,. Tin Wintertuin, tin Carib Naratives, inisiativanan di vários isla i no Korsou so. I asta tin un fondo nobo pa literatura di Karibe. Si ke fondo pa skibi, e aña aki a kuminsá kuné. E ta kontentu ku esei i tambe hopi bia e skibimentu di pasado nos o ta kòrda riba nan pasobra e aksesibilidat ta difísil. E mes komo fanátiko ta sinti esei. Hopi bia nan ta den archivo i ta hopi buska pa yega na nan.




Laga un komentario