
Gilbertico ‘Tico’ Sirberie (1990) stima fruta. Planta, snui i kuida. E ta gosa ora e ta mira kon fruta ta krese. Anto e ta gosa ku e ta piki nan na e momentu ideal. Ta esei e ta stima. Su tereno ta yen yen di palu di fruta. Lamunchi, papaya, koko, bakoba...
Mas ku tur tipo di palu, ta palu di sòrsaka tin. Esaki ta Hòfi Sòrsaka. Kareda di palu band’i otro. Niun otro kaminda na Kòrsou bo ta haña esaki. Tico a snui e ramanan di mas abou pa e por kana pasa bou di e palunan. Aki den sombra no ta hasi kalor. Blachi ta shíriki bou di bo pia, para ta kanta i barbulètè ta bula di palu pa palu. Esaki ta su gran orguyo.
Na aña 2008 Tico a kuminsá ku un pida tereno chikí. Despues di 15 aña tin sigur tres, di e kuater hèktarnan disponibel, plantá. Tin palu di fruta anto tambe tin bèrdura manera batata-dushi, kasave, warmus i spinazi. E konosementu básiko di kultivo di bèrdura i fruta el a siña di su famianan. Di su tata i di su tawela. E ta traha i siña. Kunukero Tico ta mashá yòn i e tin mashá eksperensia. En realidat e por hasi tur kos e mes.

Hidden Green Movement
Si ta p’e, Tico no ta bai niun kaminda. Semper i hinter siman, pues shete dia pa siman, e ta na su tereno. Anto kasi semper e ta su so. El a kustumbrá. E ta gusta. Niun hende ku ta strob’é. Esta un libertat i trankilidat. Dushi!
Dushi i saludabel
“Ta importante ku nos mes ta produsí kuminda. E kalidat ta mihó ku dje produktonan ku ta bini djafó. Hopi bia bèrdura i fruta na Kòrsou ta haña mas solo i ménos áwaseru. Pues nan tin mas sabor i ta mas saludabel. Sòrsaka ta masha kurativo, lamungras i orégano tambe. Ma siña esaki di mi antepasadonan den nos famia.”
“Mi ke planta mas palu di fruta. Mespel, kashu, shimaruku. Ta esei e hendenan gusta. Tin mas ku sufisiente espasio, anto mi so por hasi e trabou. Únikamente ora mester chapi, mi sa pidi yudansa. E trabou di mas pisá ta pa tene e tereno limpi. Nos ta hasi esei ku diferente hèrmènt manera chapi, piki i skòp.”






Traha huntu
“Benta no ta mashá, pero sufisiente tòg. Nos mes ta kome saludabel semper. Importashon di fruta i bèrdura ta hasi kos difísil. Ami ta bende un kònkòmber pa 1 florin 75, anto e supermerkadonan ta paga 1 florin pa esun ku ta bin djafó.”
“Komo kunukero nos lo mester traha mas tantu huntu. E ora ei nos ta inventarisá serka nos klientenan grandi pa sa kua demanda tin, anto huntu nos ta disidí kuantu mester planta. Esei ta mihó pa nos isla i pa tur hende. Dje manera ei nos tambe tin un bos ora mester papia ku gobièrnu. Kisas dje manera ei nos ta logra haña un mihó preis pa nos produktonan, materialnan i hèrmènt.”
Djùngel di vitamina
Fruta ta loke ta hasi Tico realmente kontentu. “Sòrsaka!”, e ta grita ora e mira un sòrsaka bunita i hechu. Semper tin fruta hechu na e palunan na Hòfi Sòrsaka. Tico ta é provedor di vitamina.






Sòrsaka na su kunuku ta krese den dos boske, un banda di otro. Un poko mas aleu ta parse ku bo ta den un djùngel mei-mei di palu di bakoba, banana i palma di koko. Tur ku tròshi grandi di fruta. Na ta pará di manera stratégiko pa tapa bientu ku lo por supla dal e bèrduranan plantá. Anto tambe tin papaya, lamunchi i patia.
Entre tur e palunan di fruta tin abeha ta bula bai bin, ta buska hèktar. Den e búskeda ei nan ta pasa pólen di e flornan machu pa e flornan femenino. Esaki ta mashá importante pasó sin polinisashon no tin fruta. Tico tin tres kashi di abeha. Ora e panalnan ta yen e ta yena bòter ku miel. El a siña kon pa hasi esaki di un imker ku mashá eksperensia.
Kultivo rotativo
Entre e palunan di fruta tin kultivo ku bèrdura. Tico ta kultivá práktikamente tur kos ku tin den e departamento di fruta i bèrdura na un supermarket. Di batata-dushi, kasave i warmus te kònkòmber, spinazi i pinda. Entretantu e sa ta kiko kliente ta kumpra, anto mayoria di bèrdura e por entregá despues di dos pa tres luna.













Nunka e no sa planta mesun kos dos biaha tras di otro den e mesun tera. Esei ta lei. E ta alterná entre kultivo ku ta agotá e tera i esnan ku ta enrikes’é. Manera batata e ta alterná ku bonchi. E ta ara e tera kompletamente. Tur sobrá di mata, meskos ku sobrá di e kosecha, ta bai pa e bestianan di un kunukero amigu di dje.
Promé ta plug e tereno bashí anto kaba ta bolbe repartié den sekshon. E kultivonan ta krese haltu riba tera ku a wòrdu hisá un poko den rei. Banda di e reinan tera, tin kanal ku parse roi. E ora ei tur kos ta kla pa planta di nobo. Tin un lei mas ku mester tene na dje: tur kos ku ta krese bou di tera, manera kasave i batata-dushi, ta bai tera durante luna yen. Anto tur otro bèrdura ta wòrdu plantá ora luna ta mas chikí posibel. Hasiendo uso di e konosementu ei, kada dos siman e ta planta bèrdura nobo. Di e manera ei e proseso di produkshon por keda kana kontinuamente.
Tin bèrdura ku bo por bolbe usa. Esta bo ta usa un parti di e bèrdura. Manera e tronko di kasave. Bo por bolbe hink’é den tera. Meskos ku un stèngel di spinazi. Bo ta hasi esaki te ora e energia kaba. Te ora bo haña batata muchu chikí i blachi ménos bunita. Ta e ora ei e momentu a yega pa kuminsá di nobo.
Baño pa mata
Den un kasita ku tela pa krea sombra, tin diferente generashon di bèrdura ta krese. Aki Tico a planta sentenáres di simia den baki spesial pa germiná. Ku tur su pasenshi i atenshon e ta primi nan unu unu den e pòchinan chikí.
Un biaha pa siman e matanan di Hòfi Sòrsaka ta wòrdu bañá. Tico ta pone habon natural i desinfektante den awa. Ku e meskla aki e ta spùit i laba e blachinan, strènnan i takinan. Esaki ta un manera efektivo kontra bakteria i plaga.
Totalmente orgániko! Konsientemente e ta skohe pa produkto biológiko pa tene su matanan den bon kondishon. Pestisida i otro produkto kímiko ta venenu. Tantu pa hende komo pa naturalesa. Tico ta preferá usa alternativanan ku no ta dañino manera kriolin, binager i ekstrakto dje blachinan di palu di neem.
Aki n’e kunuku ta parse hasimentu di deporte riba nivel mas haltu ku tin. P’esei un biaha pa siman ta tempu pa un boost di mèst. E mèst ta di shushi di kabritu ku galiña i ta bini di Ronde Klip. Tambe tin e piskánan tilapia ku ta den e renbak. Esakinan ta sòru pa e nutrientenan èkstra den awa. Tico a tende di esaki, anto el a disidí di purba i esaki tabata eksitoso. E kuminda pa e piskánan e ta kumpra na un petshop.









500 liter di awa pa dia
Awa ta krusial. Tur dia e kunuku ta usa un kantidat di 500 liter di awa. Ta pòmp awa di tera manda dos renbak grandi. Esaki ta sufisiente pa muha tur e matanan kada dos dia. E awa ku ta sali di e pos, mes ta grátis, pero e kombustibel ku tin mester pa e pòmp funshoná, ta karísimo. Esaki ta kosta 2.500 florin pa luna.
Un sistema di kranchi, pipa i slan ta hiba e awa di e renbak bai e tereno. Esaki ta un trabou ku ta kosta hopi tempu. Ta habri e kranchi ku ta yena e roi banda di e rei ku kultivo. Esaki ta yena despues di mas o ménos dies minüt. Kaba ta sera e kranchi atrobe. Ta kambia e slan pone na e próksimo roi.
Den pasado Tico a yega di purba ku un sistema di drep. Pero e awa di pos tin hopi kalki, anto esei ta sòru ku e slannan i burakunan di e drep ta verstòp. E no a ni ripará anto un parti di su kosecha a bai pèrdí pa e motibu akí. Awor e mes ta disidí ki ora ta habri i sera kranchi, anto e sa sigur ku su matanan ta haña sufisiente awa.
Wak, sinti, purba
Wak. Grandura i koló. E fruta, e blachi. Purba. Ta di e manera ei Tico ta disidí ki ora ta e momento perfekto pa e kosechá. Ni muchu tempran, ni muchu lat. E sa mesora. Un sòrsaka bèrdè kla bunita, ku pui pará leu fo’i otro. Un tròshi bakoba hechu. E sabor sut di un koko. E ta piki nan ku man usando un trapi òf ku un pikidó spesial pa fruta.
Un koko bieu ta e mama di un palma nobo. Despues di dos pa tres luna den un baki awa, un planchi nobo ta aparesé. E palma hóben akí ta bai òf den un hèmber ku tera òf den tera abou mesora. Loke krese den tera abou mes, ta tuma mas tempu pa krese. Batata-dushi ta dura mas o ménos dos luna, kasave sigur tres promé ku e stèngel krese bira un palu di algun meter.
Espasio pa sprùit
Tico tin banana i bakoba. Palu di esakinan ta aparesé spontáneamente. Nan tin mester di espasio. Ta p’esei ta kap kita e palunan bieu apénas e kosecha pasa.
Saludabel den panchi
Un bakoba ta moli i sut. Un ko’i tene boka kontentu saludabel i dushi. Un banana ta mas duru anto ta mihó pa no kome esaki kurú. Esei tin di aber ku e kantidat di fékula ku tin aden. P’esei esaki ta ménos fásil pa digerí. Bo ta kome banana hasá òf herebé. Nan ta un bon remplaso pa batata òf aros.
Blachi pa blachi
Anto e momentu ta yega. E blachinan fresku di e spinazi. Konsentrá Tico ta piki nan, un pa un, anto e ta pone nan den un makutu. E ta laga únikamente e tòp di e mata largu para. Asina e taki ta keda na bida. Kaba djis e ta primi e blachinan den e makutunan un tiki, anto e makutunan yen ta bai den e baki di su pikòp.
Tur siman Hòfi Sòrsaka ta pasa hasi entrega na dos te tres kliente fiho. Nan tin barku krusero komo kliente tambe. Ta posibel ku e fruta i bèrdura abordo di un krusero a wòrdu kosechá riba e mesun dia! Djadumingu por haña Tico na e marshe na Barber i kada promé djasabra di luna e ta na Hòfi Kalabash. E ora ei e ta bende bakoba i koko, pero tambe otro fruta i bèrdura ku e por kosechá riba djasabra.
Amor pa naturalesa
Tico Sirberie ta haña importante ku mucha ta siña kon ta kosechá fruta i bèrdura. “E desaroyo di un mata, e frutanan ku ta krese na un palu. Esei ta algu fantástiko. Bo ta siña tokante e esensia di bida.”
E ora ei e generashonnan di futuro lo tin mas rèspèt pa naturalesa anto pa ansiano. Esei ta realmente nesesario. Amor pa otro. “Si bo siña na mucha kon pa sòru pa mata i bestia, despues bo por kuida hende tambe.”
Tene e tereno limpi ta e trabou di mas pisá
Komo kunukero nos lo mester traha mas huntu
Mas rèspèt pa naturalesa, esei realmente ta nesesario
Sòrsaka ta ekstremadamente medisinal
Niun otro kaminda na Kòrsou bo ta haña un boske di sòrsaka asin’aki
En realidat e kunukero por hasi tur kos e mes
Hòfi Sòrsaka ta suministradó di vitamina
Tur siman e matanan ta haña un baño
E kunuku akí ta mané hasi deporte na e nivel di mas haltu




Laga un komentario